Verklaring op eer conform art. 225 Sr en art. 156 Rv

Een verklaring op eer is een eenzijdig stuk. Er is één ondertekenaar en niemand verbindt zich tot een prestatie: u beschrijft feiten en staat ervoor in dat die kloppen. Juridisch is het een onderhandse akte in de zin van artikel 156 lid 1 en lid 3 Rv, een ondertekend geschrift dat bestemd is om tot bewijs te dienen. De term komt uit het Belgische spraakgebruik, maar de functie is in Nederland dezelfde. Het is geen beëdigde verklaring, want u legt geen eed of belofte af. Meineed in de zin van artikel 207 Sr is daarom alleen aan de orde waar een wettelijk voorschrift een verklaring onder ede eist, en dat is hier niet het geval.

Verwar het stuk evenmin met documenten die erop lijken. Een schuldbekentenis met de geldsom voluit in letters erkent een geldschuld tegenover een wederpartij en schept daarmee een verbintenis; een verklaring op eer erkent niets tegenover iemand, zij beschrijft een situatie. En een notariële akte is een authentieke akte: zij levert op grond van artikel 157 lid 1 Rv tegenover een ieder dwingend bewijs op van wat de notaris zelf heeft waargenomen, iets wat een eigen verklaring nooit kan bieden. Welk stuk bij welke situatie past, ziet u bij de modellen voor dagelijkse juridische zaken.

Geen enkele wet regelt de verklaring op eer als zodanig. Haar gewicht volgt uit het bewijsrecht en uit het strafrecht. Een civiele rechter weegt de verklaring vrij op grond van artikel 152 lid 2 Rv, en ook in het bestuursrecht geldt de vrije bewijsleer: het bestuursorgaan legt de verklaring naast bankafschriften, inschrijvingen en eigen onderzoek. Richt u de verklaring aan een wederpartij, bijvoorbeeld een verhuurder, dan levert zij in een civiele procedure op grond van artikel 157 lid 2 Rv dwingend bewijs op ten behoeve van die wederpartij. In uw eigen voordeel heeft zij die kracht niet, vergelijkbaar met de regel voor de partijgetuige in artikel 164 lid 2 Rv. In het bestuursrecht verplicht artikel 4:2 lid 2 Awb de aanvrager tot het verstrekken van de gegevens en bescheiden die hij redelijkerwijs kan verkrijgen. Bestaat een bescheid niet, dan is een verklaring op eer de gebruikelijke vervanger.

Het strafrecht maakt het document serieus. Volgens artikel 225 lid 1 Sr pleegt valsheid in geschrift wie een geschrift dat bestemd is om tot bewijs van enig feit te dienen valselijk opmaakt met het oogmerk het als echt te gebruiken. De strafbedreiging is een gevangenisstraf van ten hoogste zes jaar of een geldboete van de vijfde categorie, en lid 2 stelt het gebruik van zo'n geschrift gelijk. Of een stuk die bewijsbestemming heeft, hangt volgens vaste rechtspraak af van de betekenis die het maatschappelijk verkeer eraan toekent (HR 13 januari 2009, ECLI:NL:HR:2009:BF3286). Een ondertekende verklaring die bij een aanvraag wordt ingediend, voldoet daar in de regel aan. Bij uitkeringen en toeslagen vangen artikel 227a en 227b Sr het onjuist verstrekken of verzwijgen van gegevens op waar geen valsheid in geschrift wordt aangenomen, met maximaal vier jaar. Voor een veroordeling op grond van artikel 225 moeten de valsheid, het opzet daarop en het oogmerk tot gebruik als echt vaststaan. Voor het opzet kan bewust tekenen voor ongecontroleerde gegevens al voldoende zijn. U leest de wettekst in de actuele versie van artikel 225 Wetboek van Strafrecht op wetten.overheid.nl.

De woonsituatie is de klassieker. DUO toetst bij een adrescontrole of een student echt uitwonend is, de Dienst Toeslagen of iemand alleen woont, de SVB of een AOW-gerechtigde een gezamenlijke huishouding voert. Daarna komt het inkomen. Wie een periode geen inkomsten had, bijvoorbeeld tussen studie en eerste baan, kan dat niet met een loonstrook aantonen; een verklaring met de exacte periode wel. Zzp'ers lopen hier tegenaan zodra een verhuurder cijfers wil zien vóór hun eerste aangifte inkomstenbelasting. Dan versterkt een bijgevoegde opdrachtovereenkomst voor zzp'ers volgens artikel 7:400 BW de verklaring aanzienlijk. Verhuurders vragen bovendien regelmatig om een inkomensverklaring voordat zij een huurovereenkomst voor zelfstandige woonruimte aanbieden.

Het derde terrein is het verloren document: een origineel huurcontract, een garantiebewijs of een aankoopbon voor de verzekeraar. Twee randgevallen verdienen aandacht. Een verloren paspoort of identiteitskaart meldt u met het eigen formulier van de gemeente, de verklaring van vermissing, en niet met een vrije verklaring; herhaalde vermissing, in de uitvoeringspraktijk drie of meer keer binnen vijf jaar, kan leiden tot opname in het Register Paspoortsignaleringen op grond van artikel 24b Paspoortwet. En vraagt een buitenlandse autoriteit om een verklaring, dan is vaak een legalisatie van uw handtekening nodig, eventueel gevolgd door een apostille.

• De identificatie van de verklaarder omvat naam, geboortedatum, geboorteplaats en woonadres. Zo vindt de instantie u direct terug in haar registratie. Het burgerservicenummer is optioneel en hoort er alleen in wanneer de ontvangende instantie het op grond van artikel 46 UAVG mag verwerken.
• Onder de omschrijving van de feiten bouwt het model de tekst per onderwerp op: woonsituatie, inkomen of verlies van een document. U vult concrete gegevens in, geen algemene formuleringen die een behandelaar terugstuurt.
• Een aparte peildatum en periode staan los van de dagtekening. Een verklaring over uw inkomen in een afgelopen jaar zegt iets anders dan een verklaring over uw huidige situatie, en dat onderscheid voorkomt de meeste misverstanden.
• In de bestemming noemt u de instantie en het dossier waarvoor de verklaring is bedoeld. Dat voorkomt hergebruik voor een ander doel.
• Met de genummerde bijlagenlijst koppelt u elke bewering aan een onderliggend stuk, zoals een bankafschrift of een uittreksel. De behandelaar kan zo elke bewering direct toetsen, wat vervolgvragen beperkt.
• De strafbaarheidsclausule vermeldt dat u bekend bent met artikel 225 Sr en dat u de verklaring naar waarheid hebt afgelegd. Formulieren van instanties bevatten vaak een vergelijkbare passage, zodat uw verklaring op eer aansluit bij wat de behandelaar kent.
• Tot slot legt de meldingsplicht bij wijziging vast dat u een gewijzigde situatie zelf doorgeeft. Plaats, datum en handtekening sluiten het document af.

De gemeente gebruikt een verklaring op eer vooral bij adresonderzoek en bij aanvragen in het sociaal domein. Twijfelt de gemeente of iemand op zijn adres woont, dan weegt een gedateerde verklaring met huurcontract en energienota zwaar mee. Bij bijstand geldt de inlichtingenplicht van artikel 17 Participatiewet, en schending daarvan leidt tot terugvordering en een boete op grond van artikel 18a Participatiewet.

De Dienst Toeslagen en DUO werken met zelfopgaven. Voor huurtoeslag en zorgtoeslag telt de samenstelling van het huishouden onder de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen. DUO controleert de uitwonendenbeurs onder de Wet studiefinanciering 2000 met adrescontroles en huisbezoeken. Een verklaring die niet strookt met wat een controleur aantreft, leidt tot terugvordering en een boete. Verklaar daarom alleen wat u zelf kunt aantonen, en voeg het bewijs direct bij.

Het UWV en de SVB beoordelen uitkeringen waarbij leefvorm en inkomsten bepalend zijn, zoals de AOW voor alleenstaanden. Hier zijn naast bestuurlijke sancties artikel 227a en 227b Sr relevant. Bij twijfel over een gezamenlijke huishouding in de zin van artikel 1 lid 4 AOW kijkt de SVB naar gedeelde kosten en zorg, zodat een verklaring op eer die alleen het adres noemt zelden volstaat.

Verzekeraars en banken zijn private partijen, maar de gevolgen zijn niet minder ernstig. Wie bij een schademelding een verloren aankoopbon vervangt door een verklaring met onjuiste gegevens, verliest op grond van artikel 7:941 lid 5 BW zijn recht op uitkering wanneer opzet tot misleiding vaststaat, tenzij de misleiding dat verval niet rechtvaardigt. Banken vragen in het kader van het cliëntenonderzoek onder de Wwft regelmatig om een verklaring over de herkomst van geld, bijvoorbeeld bij een schenking binnen de familie.

U begint met het onderwerp: woonsituatie, inkomen, verlies van een document of een combinatie daarvan. Daarna vult u uw persoonsgegevens, de ontvangende instantie en het dossiernummer in. Vervolgens beschrijft u de feiten zelf. Het formulier vraagt per onderwerp naar concrete gegevens, zoals adres en ingangsdatum, tijdvak en bron van inkomsten, of de omstandigheden van het verlies. Daarna stelt u de bijlagenlijst samen en verwijst u in de tekst naar de bijbehorende nummers. Tot slot controleert u de strafbaarheidsclausule en de meldingsplicht en downloadt u het document.

Onderteken met de hand of elektronisch en bewaar zelf een exemplaar met alle bijlagen. Kunt u niet zelf tekenen, bijvoorbeeld door een verblijf in het buitenland? Een verklaring over feiten uit uw eigen leven blijft persoonlijk en kan niet door een ander worden afgelegd. Met een algemene volmacht op grond van Boek 3 BW kan een gemachtigde wel uw ondertekende verklaring indienen en de correspondentie met de instantie voeren.

De meest voorkomende fout is een te ruime formulering. "Ik heb geen inkomen" is op de dag van ondertekening misschien juist, maar wordt al snel onjuist als u twee maanden eerder nog een eindafrekening ontving. Noem altijd de periode. Een tweede klassieker is het presenteren van verwachtingen als feiten: "ik ga per 1 maart samenwonen" hoort niet in een verklaring over uw huidige woonsituatie. Daarnaast tekenen mensen een voorgedrukte verklaring zonder de vragen te begrijpen. Een objectief onjuist antwoord is nog geen valsheid in geschrift: in HR 8 juni 2021, ECLI:NL:HR:2021:801 vond de Hoge Raad een veroordeling voor een onjuist ingevuld gemeentelijk formulier ontoereikend gemotiveerd, mede omdat de vraag onduidelijk was. Die zaak doorliep wel drie instanties. Vraag dus om uitleg voordat u tekent en bewaar dat contact.

Verklaar nooit dat een document verloren is als het is gestolen, en andersom. Diefstal hoort bij een aangifte bij de politie, en wie aangifte doet van een diefstal die niet heeft plaatsgevonden, is strafbaar op grond van artikel 188 Sr. Verder zien we geregeld een kopie van het identiteitsbewijs met zichtbaar burgerservicenummer als bijlage. Scherm het nummer af, bijvoorbeeld met de KopieID-app van de Rijksoverheid. Tot slot ontbreekt vaak de dagtekening. Een verklaring zonder datum is voor de meeste instanties waardeloos, omdat niet vast te stellen is op welk moment de feiten golden.

Is een verklaring op eer juridisch geldig?

Ja. Een ondertekende verklaring is een onderhandse akte in de zin van artikel 156 Rv en is als bewijsmiddel bruikbaar in civiele procedures en bij bestuursorganen. De ontvanger weegt haar vrij, naast de overige stukken in het dossier. In een civiele procedure levert zij tegenover de wederpartij aan wie u haar richtte dwingend bewijs op ten nadele van uzelf. Concrete feiten en genummerde bijlagen bepalen het gewicht van een verklaring op eer.

In welk formaat ontvang ik het document?

U downloadt de verklaring in Word en in PDF. De PDF dient voor indiening bij een loket of uploadportaal; de Word-versie gebruikt u als een instantie een eigen formulering verlangt. Een betrouwbare elektronische handtekening heeft op grond van artikel 3:15a BW dezelfde rechtsgevolgen als een handgeschreven handtekening. Andere modellen vindt u in het volledige overzicht van Nederlandse juridische documenten.

Binnen welke termijn moet ik de verklaring aanleveren?

Dat bepaalt de instantie. Ontbreekt een stuk bij een aanvraag, dan krijgt u op grond van artikel 4:5 Awb een hersteltermijn, in de praktijk vaak twee tot vier weken. Levert u binnen die termijn niets aan, dan mag het bestuursorgaan de aanvraag buiten behandeling laten. De beslistermijn is bij gebreke van een wettelijke regeling ten hoogste acht weken volgens artikel 4:13 lid 2 Awb en wordt op grond van artikel 4:15 lid 1 onder a Awb opgeschort zolang het dossier onvolledig is.

Moet een notaris of getuige mijn verklaring ondertekenen?

Nee. Een verklaring op eer vereist alleen uw eigen handtekening. Getuigen voegen juridisch weinig toe, omdat zij de juistheid van de feiten zelden kennen. Gaat de verklaring naar het buitenland, dan vraagt de ontvangende autoriteit vaak om legalisatie van uw handtekening, die u daarvoor bij de gemeente of een notaris zet. Daarmee wordt alleen de echtheid van de handtekening bevestigd, niet de inhoud van het stuk.

Kan ik een verklaring op eer gebruiken als mijn paspoort kwijt is?

Niet voor de aanvraag van een nieuw reisdocument. De gemeente gebruikt daarvoor een eigen verklaring van vermissing, en zonder die verklaring kunt u geen nieuw paspoort of identiteitskaart aanvragen. Voor andere verloren stukken, zoals een origineel contract of een aankoopbon, is ons model wel geschikt. Beschrijf dan precies wanneer en hoe het document verloren ging.

Wat moet ik doen als mijn situatie verandert na ondertekening?

Meld de wijziging zelf en direct bij de instantie die de verklaring ontving. Wie een gewijzigde situatie verzwijgt terwijl hij weet dat die van belang is, riskeert terugvordering, een boete en bij uitkeringen vervolging op grond van artikel 227b Sr. Stel bij een blijvende wijziging een nieuwe verklaring op met een nieuwe peildatum in plaats van het oude stuk met de hand aan te passen.