Schuldbekentenis model | art. 158 Rv en goedschrift

Een schuldbekentenis is een onderhandse akte waarin de schuldenaar verklaart een bepaalde som geld verschuldigd te zijn en zich verbindt die terug te betalen. Juridisch valt zij onder de akteregeling van artikel 156 Rv: een ondertekend geschrift dat is bestemd om tot bewijs te dienen. Anders dan bij de meeste contracten staat er maar één handtekening onder, die van de schuldenaar.

Het verschil met een geldleningsovereenkomst tussen particulieren zit in de richting van de verplichtingen. Een geldleningsovereenkomst is tweezijdig: de uitlener verbindt zich het bedrag te verstrekken, de lener verbindt zich tot terugbetaling (artikel 7:129 BW). Een schuldbekentenis kijkt terug. Het geld is al betaald, de dienst is al geleverd, en wat overblijft is de erkenning dat er nog iets openstaat. Daarom is zij ook geschikt voor schulden die niet uit een lening voortkomen, bijvoorbeeld een verrekening na gezamenlijk woningbezit of een vergoeding die iemand toezegt na een aanrijding.

Noem in de akte altijd de oorzaak van de schuld. Een volledig abstracte bekentenis, waarin alleen een bedrag staat zonder toelichting, nodigt de schuldenaar uit om later te betwisten dat er ooit iets is geleend. Wie de herkomst van het bedrag niet beschrijft, verliest bij een geschil vrijwel altijd de discussie over de bewijslast.

De bewijswaarde van een schuldbekentenis wordt geregeld in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, niet in het Burgerlijk Wetboek. De hoofdregel staat in artikel 157 lid 2 Rv: verklaringen die partijen in een akte opnemen, leveren tussen die partijen dwingend bewijs op. De rechter moet de inhoud dan in beginsel als waar aannemen, behoudens tegenbewijs (artikel 151 lid 2 Rv).

Op die hoofdregel maakt artikel 158 lid 1 Rv een uitzondering die precies de schuldbekentenis treft. Legt een onderhandse akte alleen verplichtingen van één partij vast, en strekken die verplichtingen tot voldoening van een geldsom, dan geldt artikel 157 lid 2 Rv niet. De akte heeft dan slechts vrije bewijskracht en de rechter is vrij in zijn waardering. De uitzondering op de uitzondering is het goedschrift. Heeft de schuldenaar de akte volledig met de hand geschreven, of onder de gedrukte tekst een goedkeuring geschreven waarin de geldsom voluit in letters staat, dan herleeft de dwingende bewijskracht. De Hoge Raad bevestigde dat in ECLI:NL:HR:2017:566, waarin een miljoenenbekentenis zonder goedschrift werd teruggebracht tot vrij bewijs.

Uit de wetsgeschiedenis blijkt waarom de wetgever dit voorschrift opnam: bescherming tegen het ondoordacht tekenen van schuldbekentenissen en tegen het tekenen van blanco stukken. In ECLI:NL:HR:2022:1725 oordeelde de Hoge Raad dat aan die uitzondering geen ruimere betekenis toekomt dan haar strekking vraagt, waardoor gemengde akten per onderdeel worden beoordeeld.

Daarnaast spelen bepalingen uit Boek 6 en Boek 7 BW. Rente tussen twee particulieren is alleen verschuldigd als dat schriftelijk is bedongen (artikel 7:129c lid 1 BW). Is geen terugbetalingsmoment afgesproken, dan moet de schuldenaar betalen binnen zes weken nadat de schuldeiser heeft meegedeeld tot opeising over te gaan (artikel 7:129e BW). De akteregeling is integraal te raadplegen via de officiële wettekst van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering op wetten.overheid.nl.

De klassieke situatie is de vriendendienst die uitloopt. Iemand maakt een bedrag over aan een broer, een collega of een buurvrouw, er wordt niets vastgelegd, en maanden later blijkt dat de een sprak over een lening en de ander over een gift. Een schuldbekentenis achteraf lost dat op zonder dat u de betaling hoeft over te doen. Bij nalatenschappen keert hetzelfde patroon terug: een kind dat tijdens het leven van de ouder geld ontving, tekent een bekentenis zodat het bedrag later in de verdeling kan worden meegenomen.

Ook zakelijk gekleurde situaties tussen particulieren lenen zich ervoor. Denk aan een ex-partner die zijn deel van de hypotheeklasten nog moet terugbetalen na verkoop van de woning, of aan een huurder die een achterstand erkent en een regeling wil. Die laatste variant sluit aan bij de aanmaning bij huurachterstand volgens artikel 6:82 BW, maar gaat verder: de huurder erkent het bedrag en verbindt zich aan een aflossingsschema.

Twee minder voor de hand liggende gevallen verdienen aandacht. Een erkenning van de schuld stuit de verjaring van een oude vordering (artikel 3:318 BW). En bij een lening voor de eigen woning vraagt de Belastingdienst om aantoonbare afspraken over rente en aflossing; een losse overboeking voldoet daar niet aan.

• De identificatie van beide partijen gaat verder dan naam en adres. Het model vraagt om geboortedatum en geboorteplaats van de schuldenaar, zodat verwarring met een naamgenoot is uitgesloten.
• Het hoofdsombedrag wordt tweemaal opgenomen, in cijfers en voluit in letters. Die dubbele vermelding sluit aan bij het goedschrift en voorkomt discussie over een verkeerd geplaatste komma of een ontbrekende nul.
• De oorzaak van de schuld krijgt een eigen bepaling waarin u beschrijft waar het bedrag vandaan komt, met datum en betaalwijze. Een verwijzing naar het bankafschrift maakt de akte aanzienlijk sterker bij een betwisting.
• Het aflossingsschema legt vast in hoeveel termijnen wordt betaald, op welke dag van de maand en op welk rekeningnummer.
• Het rentebeding is schriftelijk geformuleerd zoals artikel 7:129c BW verlangt, met een vast percentage per jaar en de berekeningswijze over het openstaande saldo.
• De opeisbaarheidsclausule benoemt de gevallen waarin het volledige restant direct opeisbaar wordt, bijvoorbeeld bij twee gemiste termijnen, faillissement of vertrek naar het buitenland.
• Het goedschrift staat als afzonderlijk blok onderaan, met de instructie dat de schuldenaar de tekst met de hand overneemt en het bedrag voluit in letters schrijft, gevolgd door datum, plaats en handtekening.

Leningen binnen de familie vragen om extra precisie, juist omdat de sfeer ontspannen is. De fiscus kijkt mee: een rente die veel lager ligt dan wat een bank zou vragen, kan als schenking worden aangemerkt, en het kwijtschelden van termijnen telt jaarlijks mee voor de schenkbelasting. Houd de betalingen daarom zichtbaar via de bank in plaats van contant.

Schulden uit beroep of bedrijf volgen een ander regime. Het goedschriftvereiste geldt niet voor verbintenissen die de schuldenaar in de uitoefening van zijn beroep of bedrijf is aangegaan (artikel 158 lid 2 Rv). Wie geld leent van of aan de eigen vennootschap, zit bovendien in een ander kader en gebruikt beter de geldlening tussen dga en eigen bv conform artikel 2:247 BW, waarin het tegenstrijdig belang en de zakelijke rente al zijn verwerkt.

Meerdere schuldenaren moeten uitdrukkelijk hoofdelijk worden verbonden. Zonder die vermelding is ieder van hen slechts voor zijn eigen aandeel aansprakelijk en moet u twee of drie keer incasseren. Laat iedere schuldenaar een eigen goedschrift schrijven; één gezamenlijk goedschrift onder een gedeeld bedrag houdt in de praktijk geen stand.

Gehuwden en geregistreerd partners kunnen te maken krijgen met het toestemmingsvereiste van artikel 1:88 BW. Dat ziet niet op een gewone schuldbekentenis voor een eigen schuld, maar wel op borgstelling of hoofdelijke medeverbondenheid voor de schuld van een ander buiten de normale bedrijfsuitoefening. Laat de echtgenoot in dat geval meetekenen, anders kan de rechtshandeling worden vernietigd.

U begint met de gegevens van de schuldenaar en de schuldeiser, waarna het model vraagt of de schuld voortkomt uit een lening, een verrekening of een andere oorzaak. Die keuze bepaalt welke bepalingen verschijnen: bij een lening komt de datum van overboeking in beeld, bij een verrekening een korte beschrijving van de onderliggende afspraak. Vervolgens vult u de hoofdsom in, waarna het bedrag automatisch ook voluit in letters verschijnt in de tekst en in het goedschriftblok.

Daarna kiest u het aflossingsritme en geeft u aan of er rente wordt gerekend, waarna het schriftelijke rentebeding met een veld voor het percentage verschijnt. Bij de opeisbaarheidsclausule vinkt u aan welke gebeurtenissen het restant direct opeisbaar maken.

Het laatste deel gebeurt op papier en niet op het scherm. Print de akte, laat de schuldenaar het goedschrift met de hand overschrijven, het bedrag voluit in letters vermelden en tekenen met datum en plaats. Maak een scan voor uzelf en bewaar het origineel. Andere modellen voor dit soort afspraken staan in de categorie juridische documenten voor particulieren in Nederland.

De fout die het vaakst tot verlies leidt, is het ontbreken van het goedschrift. Een keurig opgemaakte akte, netjes ondertekend, zakt bij de rechter terug naar vrij bewijs zodra blijkt dat de schuldenaar alleen zijn handtekening heeft gezet. Een tweede klassieker is het bedrag dat alleen in cijfers staat: een goedschrift waarin de schuldenaar schrijft dat hij "het bedrag hierboven" goedkeurt, voldoet niet aan de eis dat de geldsom voluit in letters wordt vermeld.

Verder wordt de rente structureel vergeten. Tussen particulieren bestaat geen recht op rente zonder schriftelijk beding, dus een mondelinge afspraak over vijf procent per jaar is juridisch een lege huls. Hetzelfde geldt voor de terugbetaaltermijn: staat er niets, dan geldt de wettelijke termijn van zes weken na opeising, bij grote bedragen onwerkbaar kort. Een schuldbekentenis zonder aflossingsschema is een uitnodiging tot uitstel. Tot slot: bewaar het originele exemplaar, want een kopie levert bij betwisting van de handtekening aanzienlijk minder op.

Is een schuldbekentenis rechtsgeldig zonder notaris?

Ja. Een onderhandse schuldbekentenis bindt de schuldenaar aan zijn verklaring, mits het handgeschreven goedschrift aanwezig is (artikel 158 lid 1 Rv). Het verschil met een notariële akte zit in de executie: die levert een executoriale titel op waarmee een deurwaarder direct beslag kan leggen (artikel 430 Rv). Bij een onderhandse akte moet u eerst een vonnis halen.

Wat moet er precies in het handgeschreven goedschrift staan?

De schuldenaar schrijft met de hand een goedkeuring waarin de geldsom voluit in letters staat, bijvoorbeeld: goedgekeurd voor de som van vijftienduizend euro. Artikel 158 lid 1 Rv schrijft geen vaste formulering voor, maar wel dat het bedrag in letters wordt vermeld en dat de schuldenaar het zelf schrijft. Een uitgeprinte tekst die hij alleen ondertekent, voldoet niet. Het alternatief is de hele akte overschrijven, wat de wet toestaat maar zelden gebeurt.

In welk formaat kan ik de schuldbekentenis downloaden?

U krijgt het document in Word en in PDF. De Word versie gebruikt u om namen, bedragen en termijnen aan te passen of een extra bepaling toe te voegen; de PDF is bedoeld om direct te printen en te laten ondertekenen. Omdat het goedschrift met de hand moet worden geschreven, houdt het model daarvoor bewust witruimte vrij. Meer modellen vindt u in het volledige overzicht van documenten voor Nederland.

Binnen welke termijn moet de schuld worden terugbetaald?

Dat bepaalt u zelf in de akte, en die afspraak gaat voor op de wet. Legt u niets vast, dan geldt artikel 7:129e BW: terugbetaling binnen zes weken nadat de schuldeiser schriftelijk heeft meegedeeld tot opeising over te gaan. Zes weken is bij een grote hoofdsom vaak te kort om te herfinancieren. Een concreet aflossingsschema met vaste maandbedragen en een einddatum werkt beter.

Mag ik rente vragen over het geleende bedrag?

Alleen als u dat schriftelijk afspreekt. Lenen twee particulieren onderling, dan is rente uitsluitend verschuldigd wanneer dit schriftelijk is bedongen (artikel 7:129c lid 1 BW). Is wel rente afgesproken maar geen percentage genoemd, dan geldt de wettelijke rente van artikel 6:119 BW. Houd bij familieleningen rekening met de fiscale kant: een rente die duidelijk onder de marktrente ligt, kan door de Belastingdienst als schenking worden gezien.

Wanneer verjaart een vordering uit een schuldbekentenis?

De rechtsvordering tot nakoming verjaart vijf jaar na de dag waarop de schuld opeisbaar is geworden (artikel 3:307 lid 1 BW). Is geen tijdstip afgesproken en is nooit opgeëist, dan begint die termijn pas na de mededeling tot opeising, met een uiterste grens van twintig jaar (artikel 3:307 lid 2 BW). U stuit de verjaring met een schriftelijke aanmaning waarin u ondubbelzinnig uw recht op nakoming voorbehoudt (artikel 3:317 BW).

Wat doe ik als de schuldenaar niet betaalt?

U stuurt eerst een schriftelijke aanmaning met een redelijke termijn, waarmee de schuldenaar in verzuim raakt (artikel 6:82 BW). Pas daarna kunt u wettelijke rente en incassokosten vorderen. Het model voor een ingebrekestelling bij wanprestatie sluit hierop aan. Blijft betaling uit, dan volgt een procedure bij de kantonrechter, waar u zonder advocaat mag optreden. De schuldbekentenis met goedschrift is dan uw belangrijkste bewijsstuk.

Kan ik een schuldbekentenis digitaal ondertekenen?

Technisch wel, juridisch is het onverstandig. Een gekwalificeerde elektronische handtekening is gelijkgesteld aan een natte handtekening, maar het goedschrift van artikel 158 lid 1 Rv vraagt uitdrukkelijk om een met de hand geschreven goedkeuring. Een getypte of digitaal ingevoegde tekst voldoet daar niet aan, en de akte valt terug op vrije bewijskracht. Print de schuldbekentenis daarom uit en bewaar het papieren origineel.