Aansprakelijkstelling art. 6:162 BW | Word en PDF

Een aansprakelijkstelling is een buitengerechtelijke brief waarin u drie dingen tegelijk doet: u stelt vast wat er is gebeurd, u wijst een partij aan die daarvoor juridisch verantwoordelijk is, en u vordert vergoeding van de schade die daaruit voortvloeit. De brief is geen dagvaarding en geen ingebrekestelling in de klassieke zin. Bij een onrechtmatige daad treedt het verzuim van rechtswege in op grond van artikel 6:83 sub b BW, zodat u niet eerst in gebreke hoeft te stellen voordat u schadevergoeding en wettelijke rente vordert.

Het onderscheid met verwante brieven is scherp. Gaat het om een tegenpartij die een afspraak uit een contract niet nakomt, dan spreekt u van wanprestatie en werkt u met een ingebrekestelling bij wanprestatie met hersteltermijn, die de schuldenaar eerst een redelijke termijn geeft om alsnog te presteren. De aansprakelijkstelling hoort thuis waar geen contract bestaat, of waar het contract wel bestaat maar het schadeveroorzakende gedrag daarbuiten valt. Samenloop komt regelmatig voor: een aannemer die tijdens verbouwing een waterleiding raakt schendt zowel de overeenkomst als de zorgvuldigheidsnorm, en u mag beide grondslagen naast elkaar aanvoeren.

Aansprakelijkheid uit artikel 6:162 BW rust op vijf cumulatieve voorwaarden die de rechter stuk voor stuk toetst: een onrechtmatige gedraging, toerekenbaarheid, schade, causaal verband en relativiteit. Onrechtmatig is volgens lid 2 een inbreuk op een recht, een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht, en gedrag dat indruist tegen wat in het maatschappelijk verkeer betaamt. Die laatste categorie draagt de meeste schadedossiers en wordt bij gevaarzetting ingevuld met de Kelderluik-factoren uit HR 5 november 1965: de kans op een ongeval, de ernst van de gevolgen en de bezwaarlijkheid van voorzorgsmaatregelen. Toerekening volgt uit schuld of uit de verkeersopvattingen (lid 3), en de relativiteitseis van artikel 6:163 BW verlangt dat de geschonden norm ook uw belang beschermde. De officiële tekst van de bepaling vindt u in het Burgerlijk Wetboek Boek 6 op wetten.overheid.nl.

Voor de omvang van de vergoeding geldt afdeling 6.1.10. Artikel 6:95 BW onderscheidt vermogensschade van ander nadeel; artikel 6:96 BW rekent daaronder ook de redelijke kosten ter vaststelling van schade en aansprakelijkheid en de redelijke kosten ter verkrijging van voldoening buiten rechte, beide getoetst aan de dubbele redelijkheidstoets. De wettelijke staffel voor incassokosten geldt hier niet: het Besluit vergoeding voor buitengerechtelijke incassokosten ziet op contractuele geldvorderingen, niet op vorderingen uit onrechtmatige daad, zodat u uw werkelijke kosten moet onderbouwen. Smartengeld is mogelijk binnen de grenzen van artikel 6:106 BW, eigen schuld leidt tot verdeling naar causaliteit onder artikel 6:101 BW, en de wettelijke rente van artikel 6:119 BW loopt vanaf het moment dat de schade opeisbaar wordt.

De termijnen zijn hard. Artikel 3:310 BW laat de vordering verjaren vijf jaar na de dag waarop u zowel met de schade als met de aansprakelijke persoon bekend bent geworden, en in elk geval twintig jaar na de gebeurtenis; bij letsel en overlijden vervalt die absolute termijn op grond van lid 5. Stuiting verloopt via artikel 3:317 lid 1 BW, door een schriftelijke aanmaning of een mededeling waarin u zich ondubbelzinnig uw recht op nakoming voorbehoudt. De Hoge Raad eist een voldoende duidelijke waarschuwing dat de schuldenaar zijn bewijsmateriaal moet bewaren (HR 14 februari 1997, NJ 1997/244).

De klassieke situatie is de aanrijding. Na een verkeersongeval stelt u de bestuurder aansprakelijk en stuurt u een kopie naar zijn WAM-verzekeraar, die u op grond van artikel 6 WAM rechtstreeks kunt aanspreken. Even vaak gaat het om schade tussen buren: een lekkage uit de bovenwoning, een omgewaaide schutting, wortelopdruk onder de bestrating. Ook letsel na een val in een winkel hoort hier thuis, waarbij u de bezitter van de opstal aanspreekt. Bijt een hond, dan is de bezitter van het dier aansprakelijk zonder dat u schuld hoeft te bewijzen.

Beroepsfouten vormen de tweede groep. Een adviseur die een termijn laat verlopen, een makelaar die een gebrek verzwijgt, een installateur die verkeerd aansluit: telkens is een schriftelijke aansprakelijkstelling het startpunt van het dossier bij de beroepsaansprakelijkheidsverzekeraar. Beschadigt een gekocht product andere zaken, dan loopt de discussie deels via productaansprakelijkheid en deels via de klachtbrief bij een gebrekkig product volgens artikel 7:17 BW.

Twee randgevallen verdienen aandacht. Veroorzaakt een kind jonger dan veertien de schade, dan richt u de brief aan de ouders, die op grond van artikel 6:169 lid 1 BW volledig aansprakelijk zijn zonder disculpatiemogelijkheid. Bij zuivere vermogensschade zonder aantasting van persoon of zaak sneuvelt de vordering vaak op de relativiteitseis. Onderbouw in dat geval expliciet welke norm uw belang beschermde.

• De aanduiding van partijen en het dossier vermeldt uw gegevens, die van de aansprakelijk gestelde partij en zo mogelijk het polis- en schadenummer. Verzekeraars koppelen correspondentie op die kenmerken; een brief zonder kenmerk verdwijnt in de postkamer.
• De feitelijke omschrijving van de gebeurtenis legt datum, tijdstip, locatie en toedracht vast in neutrale bewoordingen, zonder juridische kwalificaties die u later niet kunt waarmaken. Deze passage vormt later de feitelijke grondslag van een eventuele dagvaarding.
• De juridische grondslag benoemt artikel 6:162 BW en, waar van toepassing, de risicoaansprakelijkheid van artikel 6:170, 6:173, 6:174 of 6:179 BW, met aanduiding van wat primair en wat subsidiair wordt ingeroepen.
• De specificatie van de schadeposten splitst materiële schade, gevolgschade, redelijke kosten van vaststelling en eventueel smartengeld uit in afzonderlijke regels, met verwijzing naar de bijgevoegde bewijsstukken. Een niet gespecificeerde schadeclaim wordt door vrijwel elke verzekeraar afgewezen.
• De betaaltermijn met renteaanzegging stelt een concrete datum en zegt de wettelijke rente van artikel 6:119 BW aan vanaf de schadedatum, plus vergoeding van redelijke kosten onder artikel 6:96 lid 2 BW.
• De stuitingsclausule bevat de formulering waarmee u zich ondubbelzinnig uw recht op nakoming voorbehoudt in de zin van artikel 3:317 lid 1 BW, aangevuld met een voorbehoud van alle overige rechten en weren, waaronder ontbinding.

Verkeersdeelnemers vallen onder een eigen regime. Naast artikel 6:162 BW geldt artikel 185 WVW 1994 voor botsingen tussen een motorrijtuig en een ongemotoriseerde verkeersdeelnemer. Fietsers en voetgangers van veertien jaar en ouder krijgen daarbij in beginsel minstens de helft van hun schade vergoed, kinderen onder veertien vrijwel volledig, behoudens opzet of daaraan grenzende roekeloosheid.

Werkgevers worden op twee sporen aangesproken. Loopt een werknemer schade op tijdens het werk, dan geldt de zorgplicht van artikel 7:658 BW, met omkering van de bewijslast ten gunste van de werknemer. Veroorzaakt een werknemer schade bij een derde, dan is de werkgever daarvoor kwalitatief aansprakelijk op grond van artikel 6:170 BW, ook als hem persoonlijk niets te verwijten valt. Wie dat risico vooraf wil beperken, vindt bij de modeldocumenten voor bedrijfsbeheer en personeelszaken de instrumenten om verantwoordelijkheden schriftelijk vast te leggen.

Bezitters van gebouwen dragen de risicoaansprakelijkheid van artikel 6:174 BW voor gebreken aan de opstal. Bij een huurwoning ligt die bij de eigenaar, terwijl de huurder alleen voor eigen gedragingen aansprakelijk is. Loopt het conflict tussen verhuurder en huurder ook over betalingen, dan is de aanmaning bij huurachterstand op grond van artikel 6:82 BW het aangewezen instrument naast de aansprakelijkstelling.

Bestuurders van rechtspersonen worden pas persoonlijk aansprakelijk als hun een ernstig verwijt treft, de maatstaf uit Ontvanger/Roelofsen. Een brief die de bestuurder in privé aanspreekt zonder die drempel te benoemen wordt vrijwel altijd afgewezen. Stel daarom primair de vennootschap aansprakelijk en de bestuurder subsidiair.

U begint met de keuze van het schadetype, omdat die keuze bepaalt welke wetsartikelen het model automatisch invoegt: een verkeersongeval leidt tot verwijzing naar de WAM en het Wegenverkeersreglement, een bedrijfsongeval naar artikel 7:658 BW. Daarna vult u de partijgegevens in en beschrijft u de toedracht, waarbij de invulhulp wijst op wat verzekeraars standaard opvragen: datum, plaats, getuigen en eventueel het proces-verbaalnummer. Vervolgens voert u de schadeposten regel voor regel in met bewijsstuk, waarna het model de totaaltelling en de renteaanzegging opbouwt. In het laatste scherm kiest u de betaaltermijn en bevestigt u de stuitingsclausule. U downloadt het resultaat in Word om nog te redigeren en in PDF om te ondertekenen en te versturen. Bewaar het verzendbewijs bij het dossier en stuur altijd een afschrift aan uw eigen rechtsbijstandsverzekeraar, die anders later kan tegenwerpen dat de melding te laat kwam.

De meest voorkomende fout is een brief die wel boos is maar juridisch leeg. Wie schrijft dat de wederpartij onzorgvuldig handelde zonder de gedraging, de norm en het causale verband te benoemen, krijgt een standaardafwijzing terug. Bijna even schadelijk is het ontbreken van een schadespecificatie: een globaal bedrag zonder facturen, offertes of taxatie nodigt uit tot afwijzing wegens onvoldoende onderbouwing. Een derde klassieker is de te ruime kwalificatie, waarbij iemand tegelijk fraude, wanprestatie en onrechtmatige daad stelt en zo zijn eigen bewijslast verzwaart.

Aan de termijnkant gaat het vooral mis met stuiting. Een brief waarin u alleen meedeelt dat u de zaak in behandeling heeft, of waarin u zich rechten voorbehoudt zonder het woord nakoming, voldoet niet aan de maatstaf van de Hoge Raad en houdt de verjaring dus niet tegen. Herhaal de stuiting daarom telkens binnen vijf jaar, ook als er onderhandelingen lopen, want onderhandelingen stuiten de verjaring op zichzelf niet. Tot slot: veel mensen versturen de brief uitsluitend per e-mail. Dat kan geldig zijn, maar het bewijs van ontvangst is zwak. Andere modelbrieven voor dit soort geschillen staan gebundeld in de categorie juridische documenten voor dagelijkse zaken.

Is deze aansprakelijkstelling juridisch geldig in Nederland?

Ja. De brief is opgesteld naar Nederlands recht en volgt de eisen die artikel 6:162 BW en afdeling 6.1.10 stellen aan een vordering tot schadevergoeding, inclusief de stuitingsformulering van artikel 3:317 lid 1 BW. Een aansprakelijkstelling is vormvrij: de wet schrijft geen notariële akte of vast formulier voor. Wat telt is de inhoud, afgestemd op de vijf voorwaarden die een rechter toetst. Een geldige brief betekent niet dat de wederpartij ook aansprakelijk is; dat hangt af van de feiten en van uw bewijs.

In welk formaat kan ik het model downloaden?

U ontvangt het document zowel in Word als in PDF. De Word-versie gebruikt u om toedracht, schadeposten en termijn aan uw dossier aan te passen en om uw briefhoofd toe te voegen. De PDF is bedoeld voor ondertekening en verzending, omdat de opmaak vastligt en de ontvanger de tekst niet kan wijzigen. Meer modellen voor buitengerechtelijke correspondentie vindt u in het volledige overzicht van Nederlandse modeldocumenten.

Welke betaaltermijn zet ik in de brief?

Voor een gespecificeerde schadeclaim is veertien tot dertig dagen gebruikelijk en verdedigbaar; tegenover een particulier volstaat veertien dagen meestal. Schrijft u een verzekeraar aan, houd dan rekening met de Gedragscode Behandeling Letselschade, die voor letseldossiers binnen drie maanden een standpunt over aansprakelijkheid verwacht. Zet de deadline als kalenderdatum en niet als aantal dagen na dagtekening, en vermeld direct wat er na afloop gebeurt.

Stuit deze brief echt de verjaring van mijn vordering?

Alleen als de formulering klopt, en daar is het model op gebouwd. Artikel 3:317 lid 1 BW vraagt om een schriftelijke aanmaning of een mededeling waarin u zich ondubbelzinnig uw recht op nakoming voorbehoudt. De Hoge Raad leest die eis streng: de schuldenaar moet begrijpen dat hij zijn bewijsmateriaal moet bewaren omdat u alsnog kunt procederen. Wilt u ook kunnen ontbinden, dan geldt het zwaardere regime van lid 2, met binnen zes maanden een daad van rechtsvervolging.

Moet ik de aansprakelijkstelling aangetekend versturen?

De wet verplicht het niet, maar de bewijspositie maakt het verstandig. Bij betwisting moet u kunnen aantonen dat en wanneer de brief de wederpartij bereikte, omdat artikel 3:37 lid 3 BW uitgaat van de ontvangsttheorie. Aangetekende verzending met handtekening voor ontvangst levert dat bewijs. Verstuur in de praktijk dezelfde dag aangetekend en per e-mail, en bewaar beide bevestigingen. Bij een verzekeraar volstaat het schadeadres per e-mail meestal wel.

Kan ik de verzekeraar rechtstreeks aansprakelijk stellen?

Bij motorrijtuigen wel. Artikel 6 WAM geeft de benadeelde een eigen recht om de aansprakelijkheidsverzekeraar rechtstreeks aan te spreken, zonder tussenkomst van de bestuurder. Buiten het verkeer bestaat die directe actie in beperktere vorm, onder meer via artikel 7:954 BW bij letsel en overlijden. In andere gevallen richt u de brief aan de aansprakelijke partij zelf, met afschrift aan diens verzekeraar, en vraagt u om opgave van het schadenummer.

Wat doe ik als de wederpartij aansprakelijkheid afwijst?

Vraag dan schriftelijk om een gemotiveerde afwijzing met de feiten en bepalingen waarop die berust; daarmee dwingt u een inhoudelijk standpunt af. Blijft het geschil bestaan, dan klaagt u bij een verzekeraar eerst intern en daarna bij het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening. Bij letselschade biedt de deelgeschilprocedure van artikel 1019w Rv een snelle uitspraak over één knelpunt, zoals de aansprakelijkheidsvraag zelf. Blijf ondertussen stuiten: een lopend geschil houdt de verjaring niet vanzelf tegen.