Schenking op papier | art. 7:175 en 7:177 BW model

Artikel 7:175 lid 1 BW omschrijft de schenking als de overeenkomst om niet die ertoe strekt dat de schenker ten koste van zijn eigen vermogen de begiftigde verrijkt. Twee elementen zijn nodig: wilsovereenstemming en vrijgevigheid. Een eenzijdige verklaring van de ouder is geen schenking, hoe netjes die ook is opgeschreven. Het ruimere begrip gift uit artikel 7:186 lid 2 BW omvat ook kwijtschelding of een verkoop tegen symbolische prijs, en dat begrip hanteert de wetgever voor de schenk- en erfbelasting.

De schenking op papier is een bijzondere variant. U schenkt een bedrag en leent het in dezelfde akte direct terug, zodat een vordering van het kind op u ontstaat. In veel gezinnen is dat de enige route, omdat het vermogen vastzit in een woning, beleggingen of een onderneming. Het verschil met een gewone lening is fundamenteel: bij een geldleningsovereenkomst tussen particulieren staat een reële geldstroom tegenover de schuld, bij een schuldigerkenning uit vrijgevigheid niet. Ontbreekt de vrijgevigheid, dan is er geen schenking; ontbreekt bij een lening de geldstroom, dan volgt vrijwel altijd een herkwalificatie.

Sinds de invoering van titel 7.3 BW kent het schenkingsrecht geen algemeen vormvereiste meer. Een schenking die u tijdens uw leven uitvoert, is geldig zonder akte en zelfs mondeling. Voor de schenking op papier geldt een uitzondering die u niet mag overslaan. Omdat de vordering pas bij overlijden opeisbaar is, kwalificeert zij als schenking ter zake des doods. Artikel 7:177 lid 1 BW bepaalt dat zo'n schenking vervalt bij het overlijden van de schenker, tenzij zij persoonlijk is aangegaan en is vastgelegd in een notariële akte. De Hoge Raad bevestigde in 2011 dat onderhands schuldig erkende bedragen daardoor niet als schuld van de nalatenschap aftrekbaar zijn. De akte wordt ingeschreven in het Centraal Testamentenregister, omdat zij op grond van artikel 4:126 BW een quasi-legaat vormt.

Daarnaast speelt de erfbelasting. Artikel 10 SW rekent vermogen alsnog tot de nalatenschap als de erflater tot zijn overlijden het genot van dat vermogen hield, en bij een papieren schenking is dat per definitie zo. Lid 3 biedt de uitweg: de fictie blijft buiten toepassing als u jaarlijks daadwerkelijk ten minste het percentage van artikel 21 lid 14 SW vergoedt, dat in artikel 10 Uitvoeringsbesluit Successiewet 1956 op 6 is gesteld. Die rente moet echt van uw rekening naar die van de begiftigde. De wettekst staat in de officiële versie van de Successiewet 1956 op wetten.overheid.nl.

Twee bepalingen worden vaak vergeten. Artikel 1:88 lid 1 onder b BW eist toestemming van uw echtgenoot voor giften die niet gebruikelijk of bovenmatig zijn, op straffe van vernietigbaarheid. Artikel 7:177 lid 2 BW laat toe dat u de schenking herroepelijk maakt. De normrente van 6 procent staat bovendien politiek ter discussie: een voorstel koppelt de forfaits in de schenk- en erfbelasting aan een geactualiseerde rekenrente, wat het voordeel van nieuwe papieren schenkingen beperkt. Formuleer de renteclausule daarom aanpasbaar.

De klassieke situatie is het echtpaar met een afbetaalde woning en een bescheiden spaarsaldo. Zij willen de jaarlijkse vrijstelling voor schenkingen aan kinderen benutten, maar kunnen dat bedrag niet elk jaar missen. De schenking op papier lost dat op: de vrijstelling wordt gebruikt, de nalatenschap krimpt, het geld blijft waar het is. Wie dit een reeks jaren volhoudt, verlaagt de erfbelasting bij het tweede overlijden aanzienlijk.

Een tweede situatie is de ouder met vermogen in vastgoed. Verkopen om te kunnen schenken is zelden aantrekkelijk, terwijl een papieren schenking naast een koopovereenkomst voor een woning of een verhuurde beleggingswoning uitstekend werkt. Hetzelfde geldt voor ondernemers met vermogen in de bv.

Ook zonder fiscaal motief wordt de overeenkomst gebruikt. Ouders die een kind helpen bij een woningaankoop leggen graag vast dat het bedrag buiten een eventuele huwelijksgemeenschap valt. Grootouders willen een leeftijdsgrens of een bestedingsdoel opnemen. Eén randgeval verdient aandacht: wie een eigen bijdrage voor langdurige zorg betaalt, moet weten dat de vordering van het kind uw box 3-vermogen verlaagt en de hoogte van die bijdrage kan raken.

• De omschrijving van partijen vermeldt naast naam en geboortedatum de burgerlijke staat en het huwelijksgoederenregime van de schenker. Dat is nodig omdat artikel 1:88 BW toestemming van de echtgenoot verlangt en omdat bij gemeenschap van goederen beide partners feitelijk schenken.
• Het schuldig erkende bedrag staat in cijfers en in letters, met de datum van erkenning. Het model scheidt het moment van de schenking van dat van de opeisbaarheid, omdat die data voor de aangifte schenkbelasting en voor de erfbelasting verschillend uitwerken.
• De renteclausule legt vast dat de schenker jaarlijks 6 procent over de hoofdsom betaalt, op een vaste datum en per bankoverschrijving. Zij verwijst naar het percentage van artikel 21 lid 14 SW, zodat de afspraak meebeweegt als de wetgever dat wijzigt.
• De opeisbaarheid is gekoppeld aan het overlijden van de langstlevende schenker, met een uitdrukkelijke bevoegdheid tot tussentijdse aflossing. Die bevoegdheid is de reddingsboei wanneer een rentetermijn is gemist.
• De uitsluitingsclausule houdt het bedrag en de vruchten daarvan buiten elke gemeenschap van goederen van de begiftigde, conform artikel 1:94 lid 3 BW. Het model biedt een zachte variant die alleen bij echtscheiding werkt en een harde variant die ook bij overlijden geldt.
• Het herroepingsbeding op grond van artikel 7:177 lid 2 BW geeft de schenker het recht de schenking eenzijdig ongedaan te maken, met de wijze waarop de herroeping wordt medegedeeld. Wie daarnaast iemand wil machtigen om namens hem te tekenen, gebruikt een algemene volmacht volgens Boek 3 BW.

Gehuwd in gemeenschap van goederen. Schenken beide echtgenoten uit één gemeenschappelijk vermogen, dan schenkt ieder de helft en tekenen beiden. Fiscaal geldt de schenking als afkomstig van één persoon, want artikel 26 Successiewet 1956 merkt echtgenoten voor de schenkbelasting aan als één schenker. Bij huwelijkse voorwaarden ligt het anders en moet u nagaan uit wiens privévermogen wordt geschonken.

Vermogen vast in de eigen woning. Hier is de papieren schenking op haar sterkst, maar let op de eigenwoningregeling: de schuld aan uw kind is geen eigenwoningschuld en valt in box 3. Verkoopt u de woning later toch, dan kunt u de vordering aflossen zonder fiscale schade, mits de renteverplichting over voorgaande jaren correct is nagekomen.

Ondernemers met een bv. Een directeur-grootaandeelhouder die uit privé schenkt terwijl het vermogen in de vennootschap zit, regelt eerst de liquiditeit voor de rente. Vaak loopt dat via rekening-courant of via een geldlening tussen dga en de eigen bv, waarbij artikel 2:247 BW schriftelijke vastlegging voorschrijft. Rente laten betalen door de bv zonder deugdelijke titel levert een verkapte dividenduitkering op.

Schenken aan kleinkinderen. De vrijstelling voor kleinkinderen is lager en het tarief in de tweede verwantschapscategorie hoger. Een schenking aan een minderjarig kleinkind vraagt om vertegenwoordiging door de ouders, die namens het kind aanvaarden. In de akte hoort dan een bewindclausule, zodat het kleinkind niet op zijn achttiende over het bedrag kan beschikken.

Begiftigde in het buitenland. De schenkbelasting knoopt aan bij de woonplaats van de schenker, niet van de ontvanger. Emigreert u zelf, dan blijft u op grond van artikel 3 Successiewet 1956 nog tien jaar als inwoner aangemerkt indien u de Nederlandse nationaliteit bezit. Het kind kan intussen in zijn woonland belast worden over de vordering of de rente.

U begint met de gegevens van schenker en begiftigde, waarna het model vraagt of u gehuwd bent en onder welk regime. Op basis daarvan verschijnt de toestemmingsclausule voor de echtgenoot, of juist niet. Vervolgens kiest u het bedrag en het type schenking: een bedrag dat u direct overmaakt, of de schuldigerkenning uit vrijgevigheid met de rentebepaling van 6 procent. Bij die tweede optie volgen de opeisbaarheidsclausule en het jaarlijkse rentebetalingsschema.

Daarna komen de keuzes die het verschil maken tussen een standaardtekst en een bruikbare akte: wel of geen uitsluitingsclausule, herroepingsrecht of bewind voor een jonge begiftigde. Elke keuze wordt in gewone taal toegelicht, met de grondslag erbij. Voor een gewone schenking tekent u en bent u klaar. Voor een schenking op papier neemt u het document als concept mee naar de notaris: de inhoud staat dan vast, het gesprek gaat alleen nog over de akte. Andere modellen vindt u in het overzicht van alle Nederlandse juridische modellen.

De fout die het vaakst voorkomt is de veronderstelling dat een onderhandse akte volstaat. Ouders stellen een keurig document op, tekenen het, en gaan ervan uit dat de schuld bij overlijden van de nalatenschap afgaat. Dat gebeurt niet: zonder notariële akte vervalt de schenking bij overlijden en betalen de kinderen erfbelasting over het volledige vermogen, terwijl er wel schenkbelasting is voldaan. De tweede fout is de vergeten rentetermijn. Eén overgeslagen jaar activeert artikel 10 SW en maakt het voordeel ongedaan, ook al zijn de overige jaren correct betaald.

Verder wordt de rente regelmatig verrekend in plaats van betaald, bijvoorbeeld met huur van een familiewoning of met een lening aan hetzelfde kind. De Belastingdienst verlangt een aantoonbare geldstroom met bankafschriften. Ook de aangifte schenkbelasting wordt vergeten, met een verzuimboete tot gevolg, en de toestemming van de echtgenoot ontbreekt vaak, waardoor de schenking jarenlang vernietigbaar blijft.

Is een schenkingsovereenkomst op papier rechtsgeldig zonder notaris?

Als contract tussen u en de begiftigde is de overeenkomst geldig, want het schenkingsrecht kent geen algemeen vormvereiste. Voor de fiscale werking volstaat dat niet. Artikel 7:177 lid 1 BW laat een schenking ter zake des doods vervallen bij overlijden van de schenker, tenzij zij persoonlijk is aangegaan en in een notariële akte is vastgelegd. Zonder die akte is de schuld niet aftrekbaar en betalen uw erfgenamen alsnog erfbelasting over het volledige bedrag.

Waarom moet ik elk jaar 6 procent rente betalen?

Omdat u het geschonken bedrag zelf blijft gebruiken. Artikel 10 Successiewet 1956 rekent vermogen waarvan de erflater het genot behield alsnog tot de nalatenschap. Lid 3 bepaalt dat van dat genot geen sprake is als u jaarlijks daadwerkelijk een vergoeding betaalt van ten minste het percentage uit artikel 21 lid 14 SW, vastgesteld op 6. Het gaat om een echte overboeking naar de begiftigde, elk jaar opnieuw, met bankafschriften als bewijs. Een boeking op papier of een verrekening voldoet niet.

In welk formaat kan ik de schenkingsovereenkomst downloaden?

Het model is beschikbaar in Word en in PDF. De Word-versie gebruikt u om bedragen, data en clausules aan te passen of om het concept naar uw notaris te sturen. De PDF drukt u af en ondertekent u, met een lay-out die op elke computer gelijk blijft. Bewaar de ondertekende overeenkomst samen met de jaarlijkse betaalbewijzen van de rente in één dossier, want bij een controle vraagt de inspecteur precies die combinatie op.

Binnen welke termijn moet ik aangifte schenkbelasting doen?

De aangifte schenkbelasting dient u in vóór 1 maart van het jaar dat volgt op het jaar waarin de schenking is gedaan. Die verplichting geldt ook wanneer per saldo geen belasting verschuldigd is omdat de vrijstelling toereikend is. Bij een reeks jaarlijkse schenkingen betekent dit elk jaar een nieuwe aangifte. Uitstel vraagt u aan vóór het verstrijken van de termijn, want een te late aangifte kan een verzuimboete opleveren.

Wat gebeurt er als ik een rentetermijn ben vergeten?

Dan dreigt artikel 10 SW het geschonken bedrag alsnog bij uw nalatenschap te tellen. Er zijn twee herstelroutes. U betaalt de gemiste rente alsnog, vermeerderd met een vergoeding over die te laat betaalde rente. Of u lost de schuld volledig af, waarbij de aflossing meer dan 180 dagen vóór uw overlijden moet plaatsvinden om buiten de fictiebepaling te blijven. Welke route verstandig is, hangt af van het aantal gemiste jaren en van uw liquiditeit.

Moet mijn echtgenoot de schenkingsovereenkomst meetekenen?

Voor giften die niet gebruikelijk of bovenmatig zijn eist artikel 1:88 lid 1 onder b BW toestemming van de andere echtgenoot of geregistreerd partner. Ontbreekt die toestemming, dan kan de echtgenoot de schenking vernietigen op grond van artikel 1:89 BW, in beginsel tot drie jaar nadat hij ervan op de hoogte raakte. Een papieren schenking van enige omvang valt vrijwel nooit onder de uitzondering voor gebruikelijke giften. Laat uw partner meetekenen, ook onder huwelijkse voorwaarden.

Heeft een schenking op papier gevolgen voor mijn andere kinderen?

De vordering van het begiftigde kind gaat bij uw overlijden van de nalatenschap af, waardoor er minder overblijft te verdelen. Voor de legitieme portie worden giften op grond van artikel 4:67 BW onder omstandigheden bij de nalatenschap opgeteld, zodat een tekortgedaan kind alsnog kan opkomen. Wie meerdere kinderen heeft, schenkt daarom meestal aan allen gelijktijdig. Wilt u bewust ongelijk verdelen, leg dan vast of het bedrag moet worden ingebracht. Meer modellen staan in de rubriek documenten voor dagelijkse juridische zaken.