Uittredingsovereenkomst vof | Art. 18 WvK en 7A:1683 BW

Een uittredingsovereenkomst is een overeenkomst tussen alle vennoten waarin het vertrek van één of meer vennoten en de voortzetting van de onderneming door de anderen worden geregeld. Naar huidig recht heeft de vof geen rechtspersoonlijkheid: het vennootschapsvermogen is een gemeenschap van de vennoten, afgescheiden van hun privévermogen. Het vertrek van een vennoot is juridisch een ontbinding van de vennootschap (artikel 7A:1683 BW), gevolgd door voortzetting tussen de overigen, mits dat is afgesproken. Die afspraak hoort al in een VOF-overeenkomst met een helder voortzettingsbeding, maar het vennootschapscontract legt meestal alleen het principe vast. De uitwerking volgt pas bij het vertrek: welk bedrag wordt betaald, op welke datum, welke goederen worden geleverd en wie welke schulden draagt.

De uittredingsovereenkomst verschilt van een ontbindingsovereenkomst, waarbij de onderneming eindigt en het vermogen wordt vereffend, en van een toetredingsovereenkomst, waarbij juist een vennoot instapt. Voor vrije beroepen die in een maatschap samenwerken gelden dezelfde basisregels uit Boek 7A BW, maar de maten zijn voor gelijke delen aansprakelijk in plaats van hoofdelijk (artikel 7A:1680 BW); daar is een maatschapsovereenkomst voor samenwerkende beroepsbeoefenaren het passende vertrekpunt. In de praktijk is de uittredingsovereenkomst het stuk waarin de economische afrekening en de juridische overdracht in één keer worden vastgelegd. Zo loopt de onderneming zonder onderbreking door en weet de vertrekkende vennoot precies waar hij staat.

De vof is geregeld in de artikelen 15 tot en met 34 van het Wetboek van Koophandel (WvK), aangevuld met de maatschapsbepalingen van titel 7A.9 BW. Volgens artikel 16 WvK is de vof een maatschap tot uitoefening van een bedrijf onder een gemeenschappelijke naam. Voor de vertrekkende vennoot is artikel 18 WvK het belangrijkste artikel: iedere vennoot is hoofdelijk verbonden voor de verbintenissen van de vennootschap. De tekst staat in de geldende versie van het Wetboek van Koophandel op wetten.overheid.nl. Die aansprakelijkheid eindigt niet door het vertrek zelf. Een interne vrijwaring door de achterblijvers werkt alleen tussen de vennoten; een schuldeiser is pas gebonden aan een andere schuldenaar als hij aan de schuldoverneming meewerkt (artikel 6:155 BW).

Artikel 7A:1683 BW noemt de ontbindingsgronden: verloop van de bedongen tijd, tenietgaan van de zaak of voltooiing van de handeling, de wil van een vennoot, overlijden, ondercuratelestelling, faillissement en toepassing van de schuldsaneringsregeling. Bij een vof voor onbepaalde tijd kan een vennoot opzeggen (artikel 7A:1686 BW), mits te goeder trouw en niet ontijdig (artikel 7A:1687 BW). Bij een vof voor bepaalde tijd kan de rechter de vennootschap op vordering van een vennoot ontbinden wegens gewichtige redenen (artikel 7A:1684 BW). Voortzetting door de overigen vraagt dus altijd een afspraak, vooraf in het contract of bij het vertrek zelf. Daarnaast moet het aandeel van de vertrekker aan de achterblijvers worden geleverd, op de wijze die voor elk goed geldt (artikel 3:186 BW).

De vennoten moeten de vof laten inschrijven (artikel 23 WvK) en elke wijziging in de samenstelling binnen een week aan de KVK opgeven. Zolang de uittreding niet is ingeschreven, kan zij niet worden tegengeworpen aan derden die er niet van wisten (artikel 25 Handelsregisterwet 2007). Het wetsvoorstel modernisering personenvennootschappen is nog niet in werking getreden; tot dan blijven het WvK en Boek 7A BW volledig van toepassing.

De meest voorkomende aanleiding is een vrijwillig vertrek: een vennoot gaat met pensioen, verhuist of begint iets anders, terwijl de anderen de klanten en het personeel willen behouden. Even vaak gaat het om een vastgelopen samenwerking, waarin verschillen over strategie, werkverdeling of privéopnamen tot een opzegging leiden. Juist dan voorkomt een uittredingsovereenkomst een procedure over ontbinding en vereffening.

Bij overlijden ligt het genuanceerder. Het lidmaatschap van de vennootschap gaat niet over op de erfgenamen, maar het aandeel in de gemeenschap valt wel in de nalatenschap. Artikel 7A:1688 BW maakt een beding geldig waarin de vennootschap tussen de overblijvende vennoten voortduurt; de afrekening wordt dan met de erfgenamen gesloten. Wilt u een vennoot kunnen uitsluiten, bijvoorbeeld bij langdurige arbeidsongeschiktheid of ernstige wanprestatie, dan moet het vennootschapscontract daarvoor een grondslag bevatten.

Twee randgevallen verrassen vaak. Bestaat de vof uit twee vennoten, dan eindigt zij altijd bij het vertrek van één van hen en zet de achterblijver de onderneming voort als eenmanszaak, met een nieuw KVK-nummer en btw-id. Gaan de overgebleven vennoten direct verder in een BV, dan rondt u de uittreding af vóór de inbreng en bereidt u de nieuwe structuur voor met de modellen voor het oprichten van een BV, vof of maatschap.

• De datum van uittreding en de peildatum worden afzonderlijk geregeld. De eerste bepaalt wanneer de vertrekker ophoudt vennoot te zijn, de tweede op welke balans de afrekening rust; wie ze verwart, discussieert later over de winst van de tussenliggende maanden.
• De uitkoopsom bestaat uit het saldo van de kapitaalrekening, het aandeel in de stille reserves en zo nodig een goodwillvergoeding. U kiest tussen een vaste som, waardering door een onafhankelijke registeraccountant als bindend adviseur, of een formule op basis van het gemiddelde resultaat over drie jaar.
• De betalingsregeling bepaalt of de som ineens of in termijnen wordt voldaan, met rente en zekerheden. Bij termijnbetaling is een aparte geldleningsovereenkomst met aflossingsschema en rente aan te raden, zodat de oud-vennoot een zelfstandige vordering heeft.
• De levering van het aandeel wordt per soort goed uitgewerkt (artikel 3:186 BW). Vorderingen worden gecedeerd (artikel 3:94 BW) en een aandeel in een bedrijfspand vereist een notariële akte (artikel 3:89 BW), waarbij overdrachtsbelasting verschuldigd kan zijn.
• De vrijwaring verplicht de voortzettende vennoten de oud-vennoot schadeloos te stellen voor alle firmaschulden en bij bank en grote leveranciers zijn ontslag uit hoofdelijkheid en borgtochten te vragen.
• Het concurrentie- en relatiebeding valt niet onder het arbeidsrechtelijke artikel 7:653 BW, maar wordt getoetst aan de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 lid 2 BW). Duur, gebied en activiteit moeten dus begrensd zijn; zie ook ons model om een concurrentiebeding en relatiebeding op te stellen.
• De handelsnaam- en KVK-clausule regelt of de naam van de vertrekker in de handelsnaam mag blijven, wie de wijziging opgeeft en dat de oud-vennoot een nieuw uittreksel ontvangt.

Nederland kent één landelijk regime voor de vof, maar de sector bepaalt welke aanvullende afspraken nodig zijn.

Agrarische vof. In de landbouw is de vof vaak een familiebedrijf tussen ouders en kinderen, en de pachtgrond staat dan op naam van alle vennoten. Treedt een ouder uit, dan beëindigt dat de pacht niet vanzelf. Een overgang van de pachtpositie naar een kind of medepachter verloopt via de pachtkamer op grond van artikel 7:363 BW, met een eigen procedure en termijn. Ook vee, machines en productierechten moeten op de peildatum precies worden gewaardeerd.

Horeca. Een horecabedrijf werkt onder een gemeentelijke exploitatievergunning en, bij alcoholverstrekking, een vergunning op grond van de Alcoholwet met de leidinggevenden op een aanhangsel. Vertrekt een vennoot die daarop staat, dan moet het aanhangsel worden aangepast voordat het bedrijf verder schenkt. De huurovereenkomst voor horecaruimte (artikel 7:290 BW) blijft op naam van alle huurders staan; ontslag van de vertrekker vereist medewerking van de verhuurder aan een contractsoverneming (artikel 6:159 BW).

Bouw en installatie. Vergunningen, erkenningen en certificaten zijn hier vaak persoonsgebonden, zoals een F-gassencertificaat of een vakbekwaamheidserkenning. Vertrekt de vennoot die de erkenning draagt, dan kan het bedrijf bepaalde werkzaamheden niet meer uitvoeren. Leg daarom een overgangstermijn vast waarin hij zijn kwalificatie nog beschikbaar stelt.

Zakelijke dienstverlening. In advies- en IT-bedrijven zit de waarde vrijwel volledig in klantrelaties en lopende opdrachten. De goodwillvergoeding, het relatiebeding en de verdeling van het onderhanden werk op de peildatum zijn dan de kern van de onderhandeling.

U begint met de gegevens van de vof: handelsnaam, KVK-nummer en de namen van alle vennoten. Daarna geeft u aan of de vennoot vrijwillig vertrekt, wordt uitgesloten op grond van het vennootschapscontract of is overleden, zodat de vragenlijst de clausules op die grond afstemt. U kiest vervolgens de uittredingsdatum, de peildatum en de methode om de uitkoopsom vast te stellen.

Kiest u voor een registeraccountant, dan voegt het model een bindend-adviesregeling toe met een rapportagetermijn. Bij een vaste som vult u het bedrag en de betalingswijze in. Het formulier vraagt daarna naar registergoederen, kredieten, huurovereenkomsten en vergunningen, zodat de juiste leverings- en vrijwaringsclausules worden opgenomen. Ten slotte bepaalt u de reikwijdte van een eventueel concurrentiebeding en wie de opgave bij de KVK verzorgt. Laat de KVK-opgave ondertekenen door een vennoot die nog staat ingeschreven, en dien haar in direct na ondertekening van de overeenkomst.

De meest gemaakte fout in een uittredingsovereenkomst is dat de bankfinanciering wordt vergeten. Krediet en rekening-courant staan op naam van alle vennoten, en de bank heeft geen enkele reden de oud-vennoot uit zichzelf te ontslaan. Een tweede fout is het uitstellen van de KVK-opgave: zolang de oud-vennoot ingeschreven staat, kan een onwetende derde hem aanspreken voor nieuwe verbintenissen. Daarnaast ontstaat veel discussie door een uitkoopsom zonder peildatum en waarderingsmethode, waardoor elk nieuw kwartaalcijfer een nieuwe onderhandeling oplevert.

Ook de levering gaat vaak mis. Vennoten nemen aan dat het aandeel in het bedrijfspand vanzelf overgaat, maar zonder notariële akte blijft de oud-vennoot mede-eigenaar. Tot slot worden de fiscale gevolgen onderschat. Het vertrek is voor de uittredende vennoot een staking van zijn onderneming, met stakingswinst over zijn aandeel in de stille reserves en de goodwill. Doorschuiving naar de voortzettende vennoten op grond van artikel 3.63 Wet IB 2001 kan die heffing uitstellen, maar alleen onder strikte voorwaarden en op gezamenlijk verzoek. Een gesprek met de accountant vóór ondertekening is daarom geen luxe.

Ben ik na mijn uittreding nog aansprakelijk voor schulden van de vof?

Ja, voor verbintenissen die vóór uw uittreding zijn ontstaan blijft u hoofdelijk aansprakelijk op grond van artikel 18 WvK. De vrijwaring in de uittredingsovereenkomst geeft u wel verhaal op de voortzettende vennoten als u toch wordt aangesproken. Voor nieuwe schulden na uw vertrek bent u in beginsel niet aansprakelijk, op voorwaarde dat de uittreding in het handelsregister is ingeschreven of de wederpartij er aantoonbaar van wist. Wilt u volledig worden bevrijd van een bestaande schuld, dan moet de schuldeiser daaraan meewerken, bijvoorbeeld door een schriftelijk ontslag van de bank.

Is een uittredingsovereenkomst vennoot vof rechtsgeldig zonder notaris?

Ja. De overeenkomst is vormvrij en bindt alle vennoten zodra zij haar ondertekenen; een onderhandse akte volstaat. Een notaris is alleen nodig voor de levering van registergoederen, zoals een aandeel in een bedrijfspand of een woning die tot het vennootschapsvermogen behoort (artikel 3:89 BW). Let er wel op dat álle vennoten tekenen, ook degenen die niet bij de onderhandelingen betrokken waren. Een overeenkomst die door een deel van de vennoten is gesloten, bindt de anderen niet en maakt de voortzetting kwetsbaar.

Binnen welke termijn moet ik de uittreding bij de KVK melden?

Een wijziging in de samenstelling van de vennoten moet binnen een week aan de KVK worden doorgegeven, met het formulier voor het uitschrijven van een functionaris. Het niet tijdig opgeven is een economisch delict. Voor de uittredende vennoot weegt het civiele gevolg zwaarder: zolang de uittreding niet is ingeschreven, kunnen derden die er niet van wisten u blijven aanspreken. Controleer tegelijk of de UBO-registratie moet worden aangepast en vraag een nieuw uittreksel op waarop uw uitschrijving zichtbaar is.

Kan de vof doorgaan als één van de twee vennoten uittreedt?

Nee. Een vof vereist minimaal twee vennoten, dus bij het vertrek van één van twee eindigt de vennootschap. De achterblijvende vennoot kan de onderneming wel voortzetten als eenmanszaak, op basis van een overnemingsbeding in het vennootschapscontract of in de uittredingsovereenkomst. Die voortzetting betekent een nieuwe inschrijving met een eigen KVK-nummer en btw-id. Lopende contracten met klanten, leveranciers en verhuurder zijn met de vof gesloten en moeten worden beoordeeld op overdraagbaarheid.

Kan ik uittreden als mijn medevennoten niet willen meewerken?

Bij een vof voor onbepaalde tijd kunt u opzeggen (artikel 7A:1686 BW), mits te goeder trouw en niet ontijdig (artikel 7A:1687 BW). Ontbreekt een voortzettingsbeding, dan leidt die opzegging tot ontbinding van de hele vennootschap en vereffening van het vermogen. Bij een vof voor bepaalde tijd kunt u de rechter om ontbinding wegens gewichtige redenen vragen (artikel 7A:1684 BW). Omdat ontbinding voor iedereen kostbaar is, brengt dit vooruitzicht medevennoten in de praktijk vaak alsnog aan tafel.

In welk formaat ontvang ik het document?

U ontvangt de uittredingsovereenkomst als Word-bestand en als PDF. Het Word-bestand kunt u aanpassen na overleg met uw medevennoten en accountant, bijvoorbeeld om een waarderingsrapport als bijlage op te nemen. De PDF gebruikt u voor ondertekening door alle vennoten en voor uw archief. Zoekt u aanvullende documenten voor de voortzetting, zoals een nieuw vennootschapscontract of een volmacht, dan vindt u die in het overzicht van alle juridische modellen naar Nederlands recht.