Koopovereenkomst auto particulieren conform Boek 7 BW

Juridisch is dit een gewone koop in de zin van artikel 7:1 BW: de verkoper verbindt zich een zaak te geven, de koper verbindt zich daarvoor een prijs te betalen. De overeenkomst is vormvrij, dus een mondelinge afspraak op de oprit is even geldig als een getekend stuk papier. Het verschil zit niet in de geldigheid, maar in het bewijs. Wie voor de kantonrechter komt, draagt op grond van artikel 150 Rv de bewijslast van wat hij stelt, en een ondertekende onderhandse akte levert tussen partijen dwingende bewijskracht op volgens artikel 157 lid 2 Rv.

Verwar dit document niet met het koopcontract dat u bij een autobedrijf tekent. Zodra de verkoper handelt in de uitoefening van een beroep of bedrijf, is er sprake van consumentenkoop in de zin van artikel 7:5 lid 1 BW, met dwingend recht en een bewijsvermoeden van een jaar. Tussen twee particulieren geldt dat regime niet. Verkoopt u structureel voertuigen door, dan riskeert u alsnog als handelaar te worden aangemerkt en heeft u modelovereenkomsten voor ondernemers nodig. Het vrijwaringsbewijs is evenmin een koopovereenkomst: dat is een registratiebewijs en zegt niets over prijs of gebreken.

De eigendom van een auto gaat niet over bij de RDW, maar bij de feitelijke overdracht. Artikel 3:84 BW vereist een geldige titel, beschikkingsbevoegdheid en levering, en die levering vindt bij een roerende zaak plaats door bezitsverschaffing volgens artikel 3:90 BW: sleutels in de hand, auto van de oprit. De tenaamstelling berust op hoofdstuk IV van de Wegenverkeerswet 1994 en het Kentekenreglement. Zij bepaalt wie tegenover de overheid als houder geldt, dus wie de motorrijtuigenbelasting betaalt, wie verzekeringsplichtig is op grond van de Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen en wie de boetes ontvangt. Die twee sporen lopen niet automatisch gelijk, en daarom benoemt de overeenkomst het moment van overdracht en het moment van overschrijving apart.

Voor de staat van het voertuig geldt de conformiteitsregel van artikel 7:17 BW: de auto moet de eigenschappen bezitten die de koper mocht verwachten, mede gelet op de aard van de zaak en de mededelingen van de verkoper. Bij een tien jaar oude auto liggen die verwachtingen lager dan bij een jong voertuig, maar elementaire verkeersveiligheid mag altijd worden verwacht. Daartegenover staat het vijfde lid: wie een gebrek kende of redelijkerwijs had moeten kennen, kan zich er niet op beroepen. De mededelingsplicht van de verkoper gaat volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad in beginsel voor op die onderzoeksplicht.

Twee termijnen bepalen daarna het speelveld. Op grond van artikel 7:23 lid 1 BW moet de koper binnen bekwame tijd na ontdekking klagen, waarna de vordering twee jaar na die kennisgeving verjaart; het risico gaat over bij aflevering volgens artikel 7:10 BW. Voor de kilometerstand geldt bovendien een strafrechtelijk verbod: artikel 70m van de Wegenverkeerswet 1994 verbiedt iedereen de tellerstand te wijzigen of de werking van de teller te beïnvloeden, en overtreding is via artikel 176 WVW 1994 een misdrijf. Voor de administratieve kant is de RDW-toelichting op het overschrijven van een kenteken op naam van een persoon de leidende bron.

De klassieke situatie is de verkoop aan een onbekende die op een advertentie reageert: partijen kennen elkaar niet en de auto is binnen een uur weg. Een tweede scenario is de verkoop binnen familie of vriendenkring, waar mensen juist denken dat papier overbodig is. Dat is een misvatting, want bij overlijden, echtscheiding of onenigheid over de prijs moet iemand kunnen aantonen wat er is afgesproken, en de Belastingdienst kijkt bij een opvallend lage prijs naar een schenking.

Voertuigen uit een nalatenschap vormen een eigen categorie: de erfgenamen verkopen gezamenlijk en de RDW verlangt een volmacht of verklaring van erfrecht voordat het kenteken van de overledene af kan. Dezelfde logica geldt wanneer een vereniging of stichting een bus of aanhanger van de hand doet, want dan tekent niet de penningmeester uit eigen hoofd, maar het orgaan dat volgens de statuten en bestuursbesluiten van verenigingen en stichtingen bevoegd is. Let op bij een voertuig dat nog niet is afbetaald. Loopt er een financiering met eigendomsvoorbehoud, dan is de verkoper niet beschikkingsbevoegd en komt de eigendom niet over.

• De identificatie van partijen gaat verder dan namen en adressen: het model vraagt ook om geboortedatum en het nummer van het legitimatiebewijs, precies zoals een notaris dat vastlegt. Een wederpartij die alleen bekend is onder een voornaam en een mobiel nummer is achteraf onvindbaar.
• De voertuigidentificatie bevat kenteken, meldcode, chassisnummer, merk, datum eerste toelating en de vervaldatum van de APK. Het chassisnummer is doorslaggevend, want kentekenplaten worden vervangen en het voertuigidentificatienummer niet.
• De afgelezen tellerstand op de dag van overdracht wordt afzonderlijk vastgelegd en door beide partijen geparafeerd, met ruimte om te noteren of het RDW-oordeel over de reeks geregistreerde standen logisch, onlogisch of geen oordeel luidde.
• De koopsom en de wijze van betaling worden gekoppeld aan het moment van overdracht: het model legt vast of er per bank of contant is betaald en dat de sleutels pas overgaan zodra het volledige bedrag is voldaan, met kwitantie.
• De staat van het voertuig en de bekende gebreken komen in een bijlage bij de overeenkomst. Roest, schadeverleden, een defecte airco, een versleten koppeling: alles wat de verkoper opschrijft, kan de koper later niet als verrassing opvoeren.
• De uitsluiting van aansprakelijkheid voor verborgen gebreken staat in de gangbare formulering dat het voertuig is gekocht zoals gezien, beproefd en akkoord bevonden. De clausule vermeldt uitdrukkelijk haar eigen grens, want naar de maatstaf van artikel 6:248 lid 2 BW kan een verkoper die een gebrek bewust verzweeg zich er niet op beroepen.
• De overdracht en vrijwaring verplichten de koper de tenaamstelling onmiddellijk te regelen en het vrijwaringsbewijs aan de verkoper af te geven, samen met sleutels, kentekencard, tenaamstellingscode en onderhoudsboekje. Aanvullende stukken zoals een kwitantie of volmacht vindt u bij de modellen voor dagelijkse juridische zaken.

Personenauto's vormen de eenvoudigste categorie, omdat de RDW voor deze voertuigen een oordeel geeft over de reeks geregistreerde tellerstanden. Erkende bedrijven melden standen bij de APK, bij onderhoud en bij elke tenaamstelling, waardoor een auto tientallen registraties opbouwt. Een reeks die overal oploopt krijgt het oordeel logisch; zodra een stand lager is dan een eerdere meting, luidt het oordeel onlogisch. Leg dat oordeel expliciet vast: bij een latere discussie over tellerfraude scheelt dat het verschil tussen een vermoeden en een bewijsstuk.

Motoren kennen een afwijkend regime. De RDW geeft over motoren geen tellerstandoordeel, omdat er te weinig standen bekend zijn om betrouwbaar te oordelen. Het verbod op tellermanipulatie strekt zich sinds de verruiming van artikel 23j van het Besluit voertuigen wel uit tot de rijbewijscategorieën A, A1 en A2. Onderhoudshistorie en facturen wegen hier dus zwaarder dan bij een auto, en het contract hoort die stukken als bijlage te noemen.

Caravans en aanhangwagens vragen de meeste aandacht. Boven een toegestane maximummassa van 750 kilogram is een kenteken verplicht en verloopt de overdracht als bij een auto. Daaronder bestaat geen kentekenplicht, dus is er geen tenaamstelling en geen vrijwaringsbewijs waarop de verkoper kan terugvallen. De koopovereenkomst is dan het enige bewijs dat de aanhanger op een bepaalde datum is overgedragen, wat meetelt bij schade of diefstal na de verkoop.

Oldtimers en importvoertuigen verdienen een aparte alinea in de bijlage. Bij ingevoerde voertuigen luidt het RDW-oordeel doorgaans dat er geen oordeel is vanwege invoer, omdat de meeste Europese landen geen sluitende tellerregistratie kennen, en het aandeel importauto's met een onlogische stand ligt naar schatting fors hoger. Bij oldtimers spelen daarnaast de authenticiteit van onderdelen en de restauratiehistorie, punten die u beter vooraf benoemt dan achteraf bepleit.

U begint met het type voertuig, want die keuze bepaalt welke velden verschijnen: bij een caravan onder de kentekengrens verdwijnen de vragen over tenaamstellingscode en vrijwaring, bij een motor komt er een veld voor de onderhoudshistorie bij. Daarna vult u de gegevens van beide partijen in en de kenmerken van het voertuig, waarbij u het chassisnummer letterlijk van de kentekencard overneemt, gevolgd door de afgelezen tellerstand en het RDW-oordeel. De rubriek over de staat van het voertuig is de plek waar de verkoper zijn mededelingsplicht invult: elk bekend gebrek dat hier staat, verkleint zijn risico op een claim. U kiest daarna of de exoneratieclausule wordt opgenomen en wanneer de sleutels overgaan ten opzichte van de betaling, voegt de bijlagen toe en ondertekent in tweevoud. Andere stukken rond een overdracht vindt u in de volledige catalogus met Nederlandse modeldocumenten.

De meest voorkomende fout is de sleutels afgeven voordat het geld binnen is. Bij een overschrijving die pas de volgende ochtend wordt verwerkt, rijdt de koper de nacht in met een auto die nog op naam van de verkoper staat, en elke boete belandt op het verkeerde bord. Direct daarna volgt het verzuim de tellerstand op te schrijven, want zonder vastgelegde stand is een discussie over tellerfraude woord tegen woord. Een derde klassieker is de exoneratieclausule als toverformule zien. Wie weet dat de distributieriem op omvallen staat en dat verzwijgt, kan zich niet achter die clausule verschuilen en riskeert vernietiging wegens dwaling op grond van artikel 6:228 BW.

De tweede groep fouten zit in de administratie. Verkopers die hun verzekering opzeggen voordat de overschrijving rond is, blijven aansprakelijk als houder. Kopers die het vrijwaringsbewijs niet meteen afgeven, veroorzaken maandenlange discussies over motorrijtuigenbelasting. En dan is er de partij die wel tekent maar geen kopie van het legitimatiebewijs vraagt, waardoor de wederpartij niet te traceren is. Leg de staat van het voertuig vast op het moment van overdracht, net zoals een opleveringsrapport dat doet bij de huurovereenkomsten en opleveringsrapporten voor woonruimte.