Wniosek o zgodę sądu, art. 101 § 3 KRO: wzór Word i PDF

To wniosek inicjujący postępowanie nieprocesowe, w którym sąd opiekuńczy bada, czy zamierzona czynność nie zaszkodzi dziecku, i wydaje postanowienie zezwalające albo oddalające żądanie. Ustawa nigdzie nie definiuje granicy między zwykłym zarządem a czynnością tę granicę przekraczającą, więc rozstrzyga praktyka orzecznicza. Do zwykłego zarządu należy bieżące utrzymanie rzeczy, drobne naprawy, pobieranie czynszu, opłacanie podatków i lokowanie środków w sposób bezpieczny. Czynność przekraczająca zwykły zarząd narusza substancję majątku albo obciąża dziecko zobowiązaniem: zbycie nieruchomości, ustanowienie hipoteki, odrzucenie lub proste przyjęcie spadku, zrzeczenie się dziedziczenia, zawarcie ugody, zaciągnięcie pożyczki. Poza zarządem rodziców pozostają zarobek dziecka i przedmioty oddane mu do swobodnego użytku (art. 101 § 2 KRO), a gdy darczyńca lub spadkodawca wyłączył zarząd rodzicielski, majątkiem zarządza kurator ustanowiony przez sąd (art. 102 KRO).

Warto odróżnić to pismo od wniosku o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka z art. 97 § 2 KRO, po który sięga się wtedy, gdy rodzice nie mogą dojść do porozumienia w sprawie osoby dziecka, na przykład przy zgodzie na wyjazd dziecka za granicę. Tutaj przedmiotem jest majątek, a zgoda sądu jest konieczna nawet wtedy, gdy oboje rodzice są całkowicie zgodni co do planowanej czynności. Zgodność rodziców ułatwia postępowanie, ale go nie zastępuje.

Rdzeniem konstrukcji jest art. 101 KRO. Paragraf pierwszy nakłada na rodziców obowiązek sprawowania zarządu majątkiem dziecka z należytą starannością, paragraf trzeci zakazuje im dokonywania czynności przekraczających zwykły zarząd oraz wyrażania zgody na takie czynności dziecka bez zezwolenia sądu opiekuńczego. Kontrolę tę wzmacnia art. 95 § 3 KRO, zgodnie z którym władzę rodzicielską wykonuje się tak, jak wymaga dobro dziecka. Pełny tekst kodeksu wraz z kolejnymi nowelizacjami udostępnia baza aktów prawnych ISAP prowadząca ujednolicony tekst Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Stronę procesową reguluje art. 583 Kodeksu postępowania cywilnego: zezwolenia sąd opiekuńczy udziela na wniosek jednego z rodziców po wysłuchaniu drugiego, a postanowienie staje się skuteczne dopiero z chwilą uprawomocnienia i nie może być zmienione ani uchylone, jeżeli na jego podstawie powstały już skutki prawne wobec osób trzecich. Właściwy jest sąd rejonowy miejsca zamieszkania dziecka, a w razie jego braku sąd miejsca pobytu (art. 569 § 1 KPC). Wniosek podlega opłacie stałej według art. 23 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, a rodzic w trudnej sytuacji może wnosić o zwolnienie od kosztów.

Sprawy spadkowe rządzą się dodatkową warstwą przepisów. Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 22 maja 2018 r. (III CZP 102/17) przesądziła, że złożenie w imieniu dziecka oświadczenia o odrzuceniu spadku jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd, a sześciomiesięczny termin z art. 1015 § 1 KC nie może upłynąć przed prawomocnym zakończeniem postępowania o zezwolenie. Ustawodawca poszedł dalej i od 15 listopada 2023 r. wprowadził art. 1015 § 1² KC, który zawiesza bieg terminu na czas trwania tego postępowania, oraz art. 101 § 4 KRO, zwalniający rodziców z obowiązku uzyskania zezwolenia w jednej konkretnej konfiguracji rodzinnej.

Najczęstszym powodem pozostaje zadłużony spadek. Dziecko dochodzi do dziedziczenia po dziadku albo po rodzicu, masa spadkowa jest ujemna, a rodzice chcą ją odrzucić, zanim upłynie termin z art. 1015 § 1 KC. Od listopada 2023 r. istnieje ważny wyjątek: jeżeli dziecko jest powołane do spadku wskutek wcześniejszego odrzucenia go przez rodzica, odrzucenie w imieniu dziecka dokonane wspólnie przez rodziców albo za zgodą drugiego z nich nie wymaga zezwolenia, o ile spadek odrzucają także pozostali zstępni tych rodziców (art. 101 § 4 KRO). Poza tym układem zezwolenie nadal jest obowiązkowe, w szczególności gdy dziecko dziedziczy obok własnego rodzica, bo ustawodawca zakłada wtedy możliwy konflikt interesów.

Druga typowa sytuacja dotyczy nieruchomości. Sprzedaż mieszkania odziedziczonego przez dziecko, zniesienie współwłasności, dział spadku, obciążenie hipoteką albo ustanowienie służebności wymagają uprzedniego postanowienia sądu, a notariusz odmówi sporządzenia aktu bez jego okazania. W praktyce rodzice podpisują najpierw umowę przedwstępną sprzedaży nieruchomości z zastrzeżeniem warunku uzyskania zezwolenia, co pozwala pokazać sądowi realną cenę zamiast szacunku. Trzecia grupa to pieniądze: wypłata znaczących środków z rachunku dziecka na cel inny niż jego utrzymanie, ugoda z ubezpieczycielem po wypadku, w którym dziecko zostało poszkodowane, zrzeczenie się roszczeń. Pojawiają się też przypadki rzadsze, jak zbycie udziałów w spółce nabytych w spadku albo wypowiedzenie umowy najmu lokalu przynoszącego dziecku dochód.

• Precyzyjne oznaczenie sądu i wydziału, z gotowym miejscem na nazwę wydziału rodzinnego i nieletnich oraz adres. W miastach z kilkoma sądami rejonowymi o właściwości decyduje adres zamieszkania dziecka, a nie adres rodzica składającego pismo.
• Dane wnioskodawcy, uczestnika i dziecka wraz z numerem PESEL, którego wymaga art. 126 § 2 KPC. Jeżeli wniosek składa jeden rodzic, drugi występuje jako uczestnik postępowania i otrzymuje odpis pisma.
• Żądanie opisujące czynność w sposób jednoznaczny: odrzucenie spadku po wskazanej z imienia i daty śmierci osobie, sprzedaż udziału w nieruchomości objętej konkretną księgą wieczystą, zawarcie ugody o określonej treści. Sąd zezwala na czynność zindywidualizowaną, nigdy na zarząd majątkiem w ogólności.
• Uzasadnienie zbudowane wokół dobra dziecka, z gotową argumentacją majątkową: zestawienie aktywów i długów spadkowych, wskazanie źródła wiedzy o zadłużeniu, wyjaśnienie, dlaczego planowana transakcja poprawia sytuację dziecka.
• Wniosek o wysłuchanie drugiego rodzica oraz oświadczenie o jego stanowisku, co skraca postępowanie, gdy rodzice działają zgodnie. Przy braku porozumienia wzór pozwala opisać rozbieżność i pozostawić ocenę sądowi.
• Lista załączników z odpisem skróconym aktu urodzenia dziecka, aktem zgonu spadkodawcy, odpisem księgi wieczystej lub wyceną, dowodem uiszczenia opłaty sądowej i odpisem wniosku dla uczestnika.

Punktem wyjścia jest art. 569 § 1 KPC: rozpoznaje sprawę sąd rejonowy miejsca zamieszkania dziecka, czyli sąd opiekuńczy. W Warszawie, Krakowie, Poznaniu, Wrocławiu i Gdańsku działa po kilka sądów rejonowych i o wyborze właściwego decyduje wykaz ulic publikowany przez każdy z nich. Pomyłka nie niweczy sprawy, bo sąd przekaże ją według właściwości, ale kosztuje kilka tygodni, co przy terminie spadkowym bywa dotkliwe.

Osobny tryb obowiązuje od nowelizacji z 15 listopada 2023 r. Jeżeli toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie na proste przyjęcie albo odrzucenie spadku w imieniu dziecka wydaje sąd spadku, a nie sąd opiekuńczy (art. 640¹ § 1 KPC). Rodzic, który złożył wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, kieruje więc żądanie zezwolenia do tego samego sądu, zamiast otwierać drugą sprawę w wydziale rodzinnym. Rozróżnienie bywa mylące w mniejszych ośrodkach, gdzie oba wydziały mieszczą się w jednym budynku, a pisma trafiają do wspólnego biura podawczego.

Rodziny mieszkające poza Polską mają własny scenariusz. Jurysdykcję w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej wyznacza miejsce zwykłego pobytu dziecka na podstawie art. 7 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111, więc dziecko mieszkające na stałe w Niemczech czy Irlandii zwykle podlega sądom tamtejszym, nawet gdy spadek otwarł się w Polsce. Oświadczenie o odrzuceniu spadku po uzyskaniu zezwolenia można natomiast złożyć przed polskim konsulem, co oszczędza podróży. Rodzice wracający do Polski w trakcie sprawy powinni zgłosić zmianę adresu dziecka, bo sąd bada właściwość według stanu z chwili wszczęcia postępowania.

Zaczynasz od wskazania rodzaju czynności, na którą potrzebujesz zezwolenia, ponieważ od tego zależy dalszy układ pytań. Przy spadku formularz poprosi o dane spadkodawcy, datę śmierci, tytuł powołania dziecka do dziedziczenia i datę, w której dowiedzieliście się o powołaniu, bo to od niej liczy się termin z art. 1015 § 1 KC. Przy nieruchomości pojawi się miejsce na numer księgi wieczystej, wielkość udziału dziecka i warunki planowanej transakcji. Następnie uzupełniasz dane rodziców i dziecka wraz z numerem PESEL oraz zaznaczasz, czy pismo składasz samodzielnie, czy razem z drugim rodzicem. W kolejnym kroku wybierasz argumenty uzasadnienia, a system łączy je w spójny tekst odwołujący się do dobra dziecka i do właściwych przepisów. Formularz podpowiada również, ile egzemplarzy pisma przygotować, bo odpis trafia do każdego uczestnika postępowania, oraz przypomina o dowodzie uiszczenia opłaty sądowej. Na końcu otrzymujesz gotowe pismo z listą załączników i miejscem na podpis, w wersji edytowalnej oraz gotowej do wydruku. Całość zajmuje kilkanaście minut i nie wymaga wcześniejszej wizyty u prawnika.

Najkosztowniejszy błąd to dokonanie czynności przed uprawomocnieniem postanowienia. Rodzice, którzy podpisali akt notarialny albo złożyli oświadczenie spadkowe dzień po ogłoszeniu korzystnego orzeczenia, działali bez skutecznego zezwolenia, a czynność dokonana bez zgody sądu jest nieważna. Drugi klasyk to żądanie sformułowane ogólnie, w rodzaju prośby o zgodę na dysponowanie majątkiem dziecka. Sąd takiego wniosku nie uwzględni, bo ocenia konkretną transakcję, jej cenę i jej wpływ na sytuację małoletniego. Trzecia pułapka dotyczy terminu: po uprawomocnieniu zezwolenia oświadczenie o odrzuceniu spadku trzeba złożyć niezwłocznie, a nie wtedy, gdy rodzicom będzie wygodnie, co Sąd Najwyższy wyraźnie zaznaczył w uchwale III CZP 102/17.

Pozostałe potknięcia mają charakter dowodowy i organizacyjny. Uzasadnienie bez liczb, czyli bez zestawienia długów spadkowych albo bez wyceny lokalu, zmusza sąd do wyznaczenia dodatkowego terminu i wydłuża sprawę o kolejne miesiące. Pominięcie drugiego rodzica w komparycji pisma kończy się wezwaniem do uzupełnienia braków, bo art. 583 KPC wymaga jego wysłuchania. Zdarza się też, że rodzice po rozstaniu składają dwa sprzeczne wnioski w tej samej sprawie zamiast uzgodnić stanowisko, choć spisane wcześniej porozumienie rodzicielskie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej pozwala uniknąć takiego sporu. Nie zwlekaj też ze złożeniem samego wniosku, bo zawieszenie biegu terminu spadkowego działa dopiero od chwili wszczęcia postępowania.