1 września 2026 r. wchodzi w życie nowelizacja ustawy o pożytku publicznym, która podwaja kwotę małego grantu, zmienia zasady wkładu własnego i poszerza katalog sfer zadań publicznych. Dla fundacji i stowarzyszeń oznacza to konkretną pracę dokumentową, bo o dostępie do nowych trybów finansowania decyduje treść statutu i uchwał wewnętrznych, a nie sama chęć startu w konkursie. Poniżej opisuję, które zapisy statutowe wymagają przeglądu, jaką uchwałę trzeba mieć przed złożeniem pierwszej oferty i jakie terminy obowiązują przy zgłaszaniu zmian do Krajowego Rejestru Sądowego.
Nowelizacja ustawy o pożytku publicznym: co zmienia się dla organizacji
Najbardziej widoczna zmiana dotyczy trybu małych zleceń z art. 19a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Górna granica dofinansowania jednego zadania rośnie z 10 000 zł do 20 000 zł, roczny limit środków przyznanych jednej organizacji przez ten sam samorząd z 20 000 zł do 40 000 zł, a udział budżetu dotacyjnego, który samorząd może przeznaczyć na ten tryb, z 20 do 30 procent. Zniknął też wymóg wykonania zadania w okresie nieprzekraczającym 90 dni, co realnie zmienia charakter tej ścieżki: mały grant przestaje być narzędziem do jednorazowych akcji, a staje się instrumentem finansowania kilkumiesięcznych działań.
Druga zmiana dotyczy pieniędzy własnych organizacji. Przy zlecaniu zadania w formie wspierania oferent zapewnia wkład rzeczowy lub osobowy, a wkład finansowy przestaje być obowiązkowy. Jeżeli organ zlecający na to pozwoli, wkłady niefinansowe można zastąpić własnymi środkami, ale to wybór organizacji, a nie warunek wejścia do konkursu. Trzecia zmiana obniża obciążenia sprawozdawcze: próg uproszczonej sprawozdawczości dla organizacji pożytku publicznego wzrósł ze 100 000 zł do 200 000 zł rocznych przychodów.
Podstawa prawna: ustawa z 19 czerwca 2026 r. i przepisy przejściowe
Zmiany wprowadza ustawa z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych (Dz. U. poz. 1040), ogłoszona 4 sierpnia 2026 r. Zasadniczo wchodzi ona w życie 1 września 2026 r., przy czym część przepisów dotyczących likwidacji Funduszu Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego zaczyna obowiązywać później. Środki zlikwidowanego funduszu trafiają 31 grudnia 2026 r. na rachunek Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, prowadzonego na podstawie art. 88a ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
Przepisy przejściowe rozstrzygają sytuacje w toku i warto je znać przed składaniem dokumentów. Do kontroli rozpoczętych przed 1 września 2026 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Ta sama zasada obejmuje zadania publiczne realizowane na podstawie ofert złożonych w konkursach ogłoszonych przed tą datą oraz ofert złożonych wcześniej w trybach z art. 11a-11c i art. 19a ustawy. Oferta złożona 31 sierpnia rozliczy się więc na starych zasadach, także w zakresie wkładu własnego. Nowelizacja zmienia również art. 4 ust. 1 pkt 15 ustawy, który obejmuje teraz wprost pracę z młodzieżą obok wypoczynku dzieci i młodzieży, a katalog sfer pożytku publicznego poszerza o obronę cywilną. Ustanawia też 24 kwietnia Dniem Społeczeństwa Obywatelskiego oraz odznakę za zasługi dla społeczeństwa obywatelskiego, której wzór określiło rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z 21 sierpnia 2026 r. Zestawienie zmian publikuje komunikat Komitetu do spraw Pożytku Publicznego o nowych rozwiązaniach dla organizacji pozarządowych.
Cele statutowe a poszerzony katalog sfer zadań publicznych
Organizacja może realizować zadanie publiczne tylko wtedy, gdy mieści się ono w jej celach statutowych. Ta zasada nie zmieniła się od lat, ale po poszerzeniu katalogu z art. 4 ust. 1 ustawy nabiera praktycznego znaczenia. Stowarzyszenie, które chce startować w konkursach z zakresu pracy z młodzieżą albo obrony cywilnej, musi mieć te obszary odzwierciedlone w celach i w sposobach ich realizacji. Komisje konkursowe odrzucają oferty właśnie na tym etapie, porównując zapis statutu z opisem zadania, i robią to zanim ocenią merytorykę projektu.
W stowarzyszeniu zmianę celów przeprowadza walne zebranie członków, a wymagane elementy statutu wskazuje art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach. Zmiana wymaga wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, a wniosek składa się w terminie siedmiu dni od dnia zdarzenia uzasadniającego wpis, zgodnie z art. 22 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym. W fundacji sprawa bywa trudniejsza, ponieważ art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach pozostawia fundatorowi decyzję, czy w ogóle dopuścić zmianę celu lub statutu. Jeżeli statut fundacji milczy o możliwości zmiany, zarząd nie przeprowadzi jej samodzielnie. Przy zakładaniu nowej organizacji ten problem rozwiązuje się na starcie, dlatego dobrze przygotowany statut stowarzyszenia albo statut fundacji zawiera od razu klauzulę o trybie zmian.
Uchwała o zakresie działalności odpłatnej i nieodpłatnej
To dokument, którego brakuje najczęściej. Zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie zakres prowadzonej działalności nieodpłatnej i odpłatnej pożytku publicznego określa się w statucie albo w innym akcie wewnętrznym. W praktyce oznacza to uchwałę organu zarządzającego, w której wymienia się poszczególne rodzaje działań wraz z kodami Polskiej Klasyfikacji Działalności i przypisuje je do jednej z dwóch kategorii. Bez takiej uchwały organizacja pobierająca opłaty od uczestników działa bez podstawy wewnętrznej, a przy kontroli trudno wykazać, że przychód nie pochodzi z niezarejestrowanej działalności gospodarczej.
Granica jest ostra: działalność odpłatna staje się działalnością gospodarczą, jeżeli wynagrodzenie przewyższa koszty tej działalności. Drugim progiem jest poziom wynagrodzeń osób zatrudnionych przy tej działalności, opisany w art. 9 ust. 1 ustawy. Przekroczenie któregokolwiek z nich rodzi obowiązek rejestracji przedsiębiorcy w Krajowym Rejestrze Sądowym. Uchwała powinna też wskazywać, od kiedy obowiązuje, kto ją wykonuje i w jaki sposób prowadzi się wymagane art. 10 ust. 1 ustawy rachunkowe wyodrębnienie obu form działalności. Formalną stronę zamyka protokół posiedzenia z listą obecności i wynikiem głosowania, bo to on dowodzi ważności uchwały. Gotowy szablon uchwały organu wraz z protokołem posiedzenia porządkuje ten obieg dokumentów w jednym pliku.
Wkład osobowy i rzeczowy: co udokumentować przed złożeniem oferty
Skoro wkład finansowy przestaje być obowiązkowy przy wspieraniu zadania, ciężar dowodu przenosi się na wycenę pracy ludzi i wartość udostępnionego sprzętu. Wkład osobowy to przede wszystkim praca wolontariuszy i świadczenia członków wykonywane nieodpłatnie na rzecz organizacji. Żeby ująć ją w kosztorysie oferty, potrzebne jest porozumienie z wolontariuszem oraz ewidencja godzin i zakresu czynności, a stawka musi odpowiadać wynagrodzeniu za analogiczną pracę na rynku lokalnym. Organizacje, które wpisują wolontariat do budżetu bez dokumentacji, tracą dotację przy rozliczeniu, mimo że działania faktycznie wykonały.
Osobno traktuje się osoby, które pracują przy zadaniu za wynagrodzeniem. Ich kosztu nie wolno wykazać jako wkładu osobowego, ponieważ ten jest z definicji nieodpłatny. Przy zleceniach cywilnoprawnych organizacja prowadzi ewidencję godzin wymaganą przy minimalnej stawce godzinowej, a rzetelnie skonstruowana umowa zlecenia z ewidencją godzin ułatwia późniejsze rozliczenie kosztów personelu. Wkład rzeczowy wymaga z kolei wskazania podstawy dysponowania sprzętem lub lokalem, na przykład umowy użyczenia, oraz sposobu wyceny jego udostępnienia na czas projektu.
Jak przygotować statut i uchwały w Captain.Legal
Kreator prowadzi przez dokumenty w kolejności, w jakiej powstają w organizacji. Przy statucie wskazujesz formę prawną, nazwę i siedzibę, cele oraz sposoby ich realizacji, strukturę władz, zasady reprezentacji i tryb zmiany statutu, a przy fundacji dodatkowo skład zarządu i sposób jego powoływania. Przy uchwale wybierasz organ, przedmiot rozstrzygnięcia i tryb głosowania, a system generuje jednocześnie protokół posiedzenia z listą obecności.
Dokumenty pobierasz w formacie Word i PDF. Plik edytowalny przydaje się przy pracy z radą fundacji albo komisją statutową, ponieważ pozwala nanieść uwagi przed głosowaniem, natomiast PDF nadaje się do podpisu i do załączenia przy wniosku rejestrowym. Przy zmianie statutu pamiętaj, że sąd rejestrowy bada zgodność treści z ustawą, więc warto przygotować tekst jednolity uwzględniający uchwaloną zmianę, a nie samą listę poprawek.
Najczęstsze błędy organizacji
Pierwszy to przekonanie, że nowelizacja sama otwiera drogę do nowych obszarów finansowania. Ustawa poszerzyła katalog sfer publicznych, ale nie zmieniła statutów, więc organizacja bez odpowiedniego celu statutowego nadal odpadnie na etapie formalnym. Drugi błąd polega na traktowaniu uchwały o działalności odpłatnej jako formalności do sporządzenia po pierwszym wpływie. Ustawa wymaga określenia zakresu z góry, a nie opisania stanu faktycznego po fakcie.
Trzeci to mieszanie wolontariatu z pracą odpłatną w jednym kosztorysie. Czwarty dotyczy terminów rejestrowych: uchwała zapada na walnym zebraniu, po czym leży miesiącami w segregatorze, mimo że wniosek do Krajowego Rejestru Sądowego powinien trafić do sądu w ciągu siedmiu dni. Piąty, najbardziej dotkliwy w fundacjach, to brak w statucie klauzuli dopuszczającej jego zmianę. Organizacja odkrywa problem dopiero wtedy, gdy chce dopisać nowy cel, a wtedy pozostaje długa droga przez sąd i uzgodnienia z fundatorem lub jego następcami prawnymi.
Najczęściej zadawane pytania
Czy nowelizacja ustawy o pożytku publicznym wymusza zmianę statutu?
Sama ustawa nie nakłada obowiązku zmiany statutów istniejących organizacji. Zmiana staje się potrzebna wtedy, gdy organizacja chce realizować zadania z obszarów dopisanych do katalogu sfer publicznych, na przykład pracy z młodzieżą rozumianej szerzej niż wypoczynek albo obrony cywilnej. Jeżeli dotychczasowe cele statutowe obejmują planowane działania, wystarczy przegląd uchwał wewnętrznych. Warto ten przegląd przeprowadzić przed ogłoszeniem pierwszych konkursów na nowych zasadach.
Do kiedy obowiązują dotychczasowe zasady rozliczania dotacji?
Przepisy dotychczasowe stosuje się do zadań realizowanych na podstawie ofert złożonych w konkursach ogłoszonych przed 1 września 2026 r. oraz ofert złożonych przed tą datą w trybach z art. 11a-11c i art. 19a ustawy. Tak samo rozstrzygnięto kwestię kontroli: postępowania rozpoczęte wcześniej toczą się według starych reguł. W praktyce część umów dotacyjnych będzie więc rozliczana w dwóch reżimach równolegle, co warto odnotować w dokumentacji projektowej.
Ile wynosi mały grant po 1 września 2026 r.?
Dofinansowanie jednego zadania w trybie pozakonkursowym nie może przekroczyć 20 000 zł, a łączna kwota przyznana jednej organizacji przez ten sam organ w roku kalendarzowym 40 000 zł. Samorząd może przeznaczyć na ten tryb do 30 procent planowanych dotacji. Zniesiono ograniczenie realizacji zadania do 90 dni, więc projekt może trwać dłużej. Pozostałe wymogi trybu, w tym publikacja oferty i termin na uwagi, nie uległy zmianie.
Czy uchwała zarządu wystarczy do określenia działalności odpłatnej?
Tak. Art. 10 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie dopuszcza określenie zakresu działalności odpłatnej i nieodpłatnej w statucie albo w innym akcie wewnętrznym, a uchwała organu zarządzającego spełnia ten warunek. Uchwała powinna wymieniać konkretne rodzaje działań z kodami Polskiej Klasyfikacji Działalności i wskazywać datę wejścia w życie. Konieczne jest też rachunkowe wyodrębnienie obu form działalności w księgach organizacji.
Czy statut wygenerowany online jest ważny prawnie?
Statut jest ważny, jeżeli jego treść odpowiada wymogom ustawowym i został przyjęty we właściwym trybie: uchwałą zebrania założycielskiego albo walnego zebrania w stowarzyszeniu, a w fundacji oświadczeniem fundatora lub uchwałą organu upoważnionego w statucie. Wzór skraca pracę redakcyjną, ale nie zastępuje decyzji merytorycznych o celach i strukturze władz. Sąd rejestrowy bada zgodność treści z prawem niezależnie od tego, kto przygotował projekt dokumentu.
W jakim formacie pobiorę statut i uchwały?
Każdy dokument udostępniamy w wersji Word i PDF. Plik edytowalny pozwala nanieść poprawki zgłoszone przez członków przed głosowaniem oraz przygotować tekst jednolity po uchwaleniu zmian. PDF nadaje się do podpisu, do załączenia przy wniosku rejestrowym i do archiwum organizacji. Cały katalog dokumentów dla polskich organizacji obejmuje także protokoły, umowy darowizny i pisma wewnętrzne.
Jak wykazać pracę wolontariuszy jako wkład osobowy?
Podstawą jest porozumienie określające zakres, sposób i czas wykonywania świadczenia, a przy współpracy dłuższej niż 30 dni ustawa wymaga formy pisemnej. Do tego dochodzi ewidencja godzin i wycena oparta na stawkach rynkowych za porównywalną pracę, potwierdzona podpisem wolontariusza i osoby reprezentującej organizację. Prawidłowo sporządzone porozumienie z wolontariuszem jest dokumentem, którego kontrola dotacji szuka w pierwszej kolejności.